Historia
Zamek Dunguaire (gael. Dún Guaire) ufundowany został przez rodzinę 0’Heyne, najważniejszych właścicieli ziemskich nad zatoką Kinvarra w okresie późnego średniowiecza. Jego wieża mieszkalna zbudowana została około końca pierwszej ćwierci XVI wieku, prawdopodobnie na miejscu starszej siedziby mieszkalno – obronnej, według tradycji identyfikowanej z legendarnym królem Connachtu z VII wieku, Guairem. Na początku XVII wieku wieża przeszła w ręce rodu Martinów z Galway, wpływowej rodziny o anglo-normańskich korzeniach. Dokonali oni gruntownej przebudowy Dunguaire, wzmacniającej cechy obronne założenia (nowy mur obwodowy dziedzińca z narożną basztą), ale i poprawiającej cechy mieszkalne (powiększenie otworów okiennych). W późniejszym okresie nowożytnym Dunguaire było przez długi czas zamieszkiwane, dzięki czemu uniknęło losu, jaki spotkał większość irlandzkich średniowiecznych budowli. W 1924 roku zamek kupił Oliver St John Gogarty, słynny poeta i polityk. Odrestaurował on zabytkową budowlę i kontynuował tradycję organizowania w niej wydarzeń kulturalnych.
Architektura
Dunguaire zostało wzniesione na wąskim pasie ziemi, cyplowato wysuniętym w stronę północno – zachodnią ku zatoce Kinvarra, będącej częścią większej zatoki Galway. Teren ten oprócz naturalnych walorów obronnych, pierwotnie obfitował w źródła słodkiej wody, wytryskujące z licznych wapiennych wychodni. Na obszarze cypla skały tworzyły niezbyt wysokie wywyższenie, wzdłuż krawędzi którego poprowadzony został mur obronny, pierwotnie w planie zakreślający nieregularny kształt z raczej zaoblonymi narożami. Wjazd w obręb dziedzińca umieszczono po stronie południowej, gdzie mógł prowadzić na gospodarcze podzamcze i przystań.
Główną budowlą niewielkiego zamku była wieża mieszkalna, umieszczona w zachodniej części dziedzińca, tak że jej zachodnia, zwrócona ku zatoce ściana, stanowiła część obwodu obronnego. Wieżę założono na planie prostokąta o wymiarach 11,6 x 9,8 metra. W koronie zwieńczono ją odsadzonym uskokiem przedpiersiem, pośrodku którego z każdej strony zawieszono wykusz machikułowy. Za blankowanym przedpiersiem funkcjonował dookolny chodnik straży, okrążający przykryte dwuspadowym dachem poddasze. W przyziemiu wysoką część cokołową wzmocniono pochyłymi elewacjami, wyprowadzonymi pionowo od poziomu dolnej części drugiej kondygnacji. Utworzone z wapiennych bloków elewacje wieży rozdzielono szczelinowymi otworami doświetlającymi i strzeleckimi. Główne pomieszczenia oświetlały większe okna, pierwotnie zapewne o formach późnogotyckich. Wejście znajdowało się w ostrołucznym portalu, oryginalnie umieszczonym pośrodku ściany południowej na poziomie gruntu.
Wnętrze wieży mieszkalnej podzielone zostało na cztery kondygnacje, skomunikowane za pomocą spiralnej klatki schodowej, osadzonej w grubości muru południowo – wschodniego narożnika. Z nich przyziemie musiało pełnić funkcje spiżarni, było bowiem najsłabiej oświetlone i najciaśniejsze, ze względu na największą grubość murów na tym poziomie. Z rolą składu i spiżarni związane były trzy wnęki – półki ścienne. Piętra pełniły funkcje mieszkalne. Były ogrzewane kominkami, wyposażone w latryny i oświetlane oknami z bocznymi siedziskami osadzonymi we wnękach.
Stan obecny
Zamek Dunguaire, niekiedy zwany w zanglizowanej formie Dungory, jest dziś jednym z najbardziej uderzających punktów orientacyjnych w pobliżu małego miasteczka portowego Kinvarra. Jest malowniczo położony i widać go z odległości wielu kilometrów, dzięki czemu pozostaje jednym z bardziej znanych późnośredniowiecznych zabytków architektury w zachodniej części Irlandii. Zachował pełen obwód muru obronnego, narożną basztkę oraz wieżę mieszkalną. Niestety przebudowa z XVII wieku pozbawiła go większości pierwotnych detali architektonicznych, na miejsce których wprowadzono nowożytne (najbardziej uderzające są duże, regularnie rozmieszczone w osiach okna). Z XVII wieku pochodzi też obecny mur obronny dziedzińca wraz z narożną basztą, a jeszcze późniejsze są dwa aneksy sąsiadujace z wieżą i niski budynek w północno – wschodniej części dziedzińca. Zamek jest otwarty dla zwiedzających od kwietnia do października, oferując wycieczki z przewodnikiem, wydarzenia kulturalne i programy edukacyjne.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Kelly R.J., Dungory Castle, Kinvarra, „The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland”, Sixth Series, Vol. 4, No. 2/ 1914.
Leask H.G., Irish castles and castellated houses, Dundalk 1951.
Salter M., The castles of Connacht, Malvern 2004.