Historia
Cylindryczna wieża mieszkalna przypuszczalnie zbudowana została w Dungar w XVI wieku, w pobliżu starszego, wciąż funkcjonującego jeszcze domu wieżowego, co wskazywałoby na niewystarczającą ilość pomieszczeń mieszkalnych ówczesnych właścicieli ziemskich lub ich podział na dwie gałęzie. Według przekazów pisanych w 1640 roku Dungar znajdowało się w rękach niejakiego Rorego O’Carrolla i jego żony Finoli O’Brien. W połowie XVII wieku, w trakcie walk irlandzko – angielskich, starsza wieża miała zostać wysadzona w powietrze przez odział wojsk Olivera Cromwella. Wieży XVI-wiecznej nie zniszczono, ale prawdopodobnie niedługo później została porzucona.
Architektura
Wieżę zbudowano na niewysokiej wyniosłości terenu, na północ od niewielkiego doływu rzeki Little Brosna. Uzyskała ona bardzo nietypową jak na irlandzkie domy wieżowe bryłę, założoną na planie koła o średnicy wewnętrznej 5,6 metra, z drugą, mniejszą cylindryczną wieżyczką po stronie południowej. Obie części wzniesiono z wapiennego gruzu, układanego bez zachowywania równych warstw i przewiązanego zaprawą. Mury wieży uzyskały zaledwie około 1,1 metra grubości, z częścią cokołową o niewielkim nachyleniu zewnętrznych elewacji.
Wejście do wieży umieszczono po stronie wschodniej na poziomie gruntu. Niższe kondygnacje i mniej ważne pomieszczenia doświetlono prostymi otworami szczelinowymi, natomiast główne pomieszczenia większymi oknami. Pozostałe niewielkie otwory na trzeciej i czwartej kondygnacji pełniły rolę dwóch pochyłych odpływów na nieczystości oraz ujść kanałów podwójnej latryny po stronie południowej, zlokalizowanych na wysokości około 2,1 metra nad poziomem gruntu. Budowlę pomimo okrągłego rzutu, nietypowo zwieńczono dwuspadowym dachem szczytowym, przez co chodnik straży musiał być nadwieszony przy wzdłużnych ścianach dachu na wspornikach.
Wnętrze wieży podzielono drewnianymi stropami na cztery kondygnacje, skomunikowane za pomocą spiralnej klatki schodowej osadzonej w mniejszej wieżyczce. Przyziemie tradycyjnie pełniło rolę ciemnej i chłodnej spiżarni. Druga i trzecia kondygnacja pełniły funkcje mieszkalne, bowiem wyposażone zostały w grubości muru w korytarze zakończone latrynami. Z czwartej kondygnacji, wyjątkowo wzniesionej na planie czworoboku i ogrzewanej kominkiem w ścianie północnej, ostrołuczny portal prowadził do spiralnych schodów i na nadwieszany chodnik straży.
Stan obecny
Wieża zachowała się w stosunkowo dobrym stanie, z murami sięgającymi wsporników i dolnych partii przedpiersia oraz z całą jedną ścianą szczytową. Należy do najbardziej nietypowych irlandzkich domów wieżowych, będąc próbą pogodzenia tradycji i przywiązania do form kolistych z wygodą użytkowania pomieszczeń czworobocznych. O późniejszych przekształceniach świadczą między innymi zamurowane niektóre otwory okienne i przekształcony portal wejściowy. Zabytkowa budowla najpewniej jest własnością prywatną, z wnętrzem nie udostępnionym dla zwiedzających. Około 180 metrów po stronie wschodniej odnaleźć można relikty drugiej, zapewne starszej wieży mieszkalnej.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
O’Brien C., Sweetman D., Archaeological inventory of County Offaly, Dublin 1997.
Salter M., The castles of Leinster, Malvern 2004.