Historia
Wieża mieszkalna Castletown w pobliżu Dundalk, zbudowana została około 1472-1479 roku, z fundacji Richarda Bellew, celem zastąpienia starszego zamku typu motte rodu Verdon, od którego około 1402 roku rodzina Bellew przejęła ziemskie dobra. Budowa wieży mieszkalno – obronnej związana była z aktem parlamentu z 1429 roku, który oferował wsparcie w wysokości 10 funtów na nowe zamki w hrabstwie Louth, wzniesione w określonych rozmiarach w ciągu pięciu lat od tej daty, z powodu braku budowli obronnych na tamtejszych terenach. Wsparcie to zostało ponowione w 1472 roku i już dwa lata później Richard uzyskał finansową rekompensatę. Co więcej w 1479 roku otrzymał dodatkowo nadanie parlamentu z Naas w wysokości 1200 funtów, ponieważ zbudował i wyposażył wieżę w Castletown oraz zamierzał zbudować nową wieżę mieszkalną w samym Dundalk.
Richarda Bellew ufundował wieżę ze względu na położenie swych ziem na niebezpiecznym pograniczu gaelicko – angielskim. Gdy w 1456 roku został wezwany do stawienia się i złożenia zabezpieczenia za dobre sprawowanie, wynikłego z burzliwej młodości, stwierdził, że nie może się podporządkować, ze względu na wojnę między nim, a innymi poddanymi króla i irlandzkim klanem O’Neill. W następnym roku został uznany przez parlament za jednego z kilku złoczyńców w hrabstwie, co prawdopodobnie odnosiło się do konszachtów z rodowitymi Irlandczykami. Bezzwłocznie jednak podporządkował się rozporządzeniom, uzyskał zaświadczenie dobrego prowadzenia od opata Mellifont i został ułaskawiony w 1458 roku. W tym samym roku uzyskał majątek Roche, a w 1467 roku pełnił nawet urząd szeryfa Louth.
Na przełomie XVI i XVII wieku wieża została częściowo przebudowana, głównie celem poprawy warunków mieszkalnych (wymieniono część ościeży okiennych, wstawiono nowe kominki). Prace te być może sfinansował sir John Bellew, który zmarł w 1600 roku, lub jego syn, sir Christopher, zmarły w 1614 roku. Kolejne pokolenia rodziny Bellew dzierżyły Castletown do końca XVII wieku. W kolejnym stuleciu wieża służyła Tippingom, których przedstawiciel, Edward Tipping, ufundował w sąsiedztwie nowożytną rezydencję. W 1747 roku Thomas Tipping zamieszkiwał nowszy budynek, natomiast starą wieżę przeznaczyć miał na kuchnię i pomieszczenia dla służby. W XIX stuleciu wieża podupadła, ale nadal była utrzymywana. W 1950 roku porzuconą już budowlę nabyły siostry św. Ludwika, które w sąsiedztwie ufundowały budynek szkoły.
Architektura
Wieża zbudowana została na lekko wznoszącym się terenie, po południowo – zachodniej stronie rzeki Castletown. Uzyskała bardzo rozbudowy układ przestrzenny i okazałą bryłę, jedną z największych na terenie hrabstwa Louth. Składała się z głównego, środkowego bloku na planie prostokąta o długości 12,2 metra i szerokości 8,8 metra, do którego wszystkich czterech narożników przystawiono wyższe o 4,9 metra czworoboczne wieżyczki o różnych rozmiarach i odmiennym zakresie wysunięcia przed lico ścian (jedynie północno – wschodnia została zlicowana z jedną ze ścian głównego bloku wieży). Mury o grubości około 1,7 metra, lekko nachylone w górnych partiach, wyprowadzono w głównym bloku do wysokości nieco ponad 15 metrów, zwiększonej dodatkowymi paroma metrami przedpiersia. Całość prawdopodobnie otoczona była zewnętrznym murem obronnym i ziemnymi obwarowaniami w postaci wału i rowu fosy.
Wejście do wieży umieszczono na poziomie przyziemia, w południowej ścianie głównego bloku. Wiodło ono do kwadratowego przedsionka w grubości muru, zabezpieczonego otworem tak zwanej mordowni, przebitym w sklepieniu i zapewniającym możliwość ostrzału z drugiej kondygnacji. Obszar przed portalem wejściowym prawdopodobnie chroniony był wykuszem machikułowym, nadwieszonym na rzędzie trzech wsporników, a dodatkowo flankowany z chodnika straży, jaki znajdował się za przedpiersiem narożnych wieżyczek i głównego bloku wieży. Zestaw zabezpieczeń zapewne uzupełniały ryglowane drzwi i żelazna krata blokowana łańcuchem.
Wnętrze wieży w przestrzeni głównego bloku podzielone było na cztery kondygnacje, z których druga przykryta została sklepieniem kolebkowym, a pozostałe drewnianymi stropami. Pomieszczenia za sprawą spadku grubości murów miały wymiary od 9,1 x 5,5 metra na poziomie parteru, do 10 x 6,1 metra na poziomie najwyższego piętra. Każde stanowiło jedną dużą salę, ewentualnie przegradzaną na mniejsze pokoje za pomocą drewnianych ścianek. Przyziemie tradycyjnie musiało pełnić funkcję gospodarczą, gdyż było bardzo słabo oświetlone (możliwe że tylko za pomocą portalu wejściowego). Druga kondygnacja w głównym bloku zapewne miała trzy okna, po jednym w każdej ścianie za wyjątkiem południowej, w której pierwotnie znajdować się mógł kominek. Tak urządzona sala mogła pełnić funkcje mieszkalne. Podsklepiona komnata na trzeciej kondygnacji najwyraźniej była główną, wysoką na 3,3 metra salą reprezentacyjną wieży – aulą. Oświetlana z trzech stron, była ogrzewana dużym kominkiem południowym. Komunikację pionową zapewniała w wieży spiralna klatka schodowa, wypełniająca narożną wieżyczkę południowo – zachodnią.
Narożne wieżyczki miały o jedną kondygnację więcej niż główny blok wieży. Znajdujące się w nich niewielkie pomieszczenia utworzono niższe niż w środkowej części budynku, tak że prowadzić do nich musiały nierówne stopnie. Część z nich wyposażona była we wnęki – półki ścienne i ogrzewana, musiały więc pełnić funkcje mieszkalne. Te znajdujące się na najwyższej kondygnacji mogły być przeznaczone dla straży, ze względu na bezpośrednie połączenie z dookolną galerią obronną w koronie murów. Spośród narożnych pomieszczeń najobszerniejsze utworzono w wieżyczce północno – zachodniej. Wyposażono ją ponadto w grubości muru w dostępne krótkimi korytarzami latryny. Komory latrynowe połączono wspólnym szybem – kanałem na nieczystości, biegnącym przez całą wysokość budynku. Z tego powodu każda wyższa komora musiała mieć większą długość, w miarę jak nachodziła na kanał. Ujście kanału znajdowało się w niedużej komorze na poziomie przyziemia, która mogła być oczyszczana wyłącznie z zewnątrz.
Wieżyczka południowo – wschodnia być może mieściła na trzeciej kondygnacji kaplicę, doświetlaną wyszukanym dwudzielnym oknem z trójlistnymi zamknięciami zakończonymi w ośle grzbiety. Hipotetyczna kaplica spoczywała na grubym sklepieniu kolebkowym przyziemia, a kamienny sufit był dolną powierzchnią podobnego sklepienia wieńczącego kondygnację powyżej. Z tym górnym pomieszczeniem, przypuszczalnie przeznaczonym dla księdza, kaplica była połączoną własnymi kamiennymi schodami. Choć sama kaplica nie miała żadnych wnęk w grubości murów, to wyższe pomieszczenie wyposażono w dwie półki ścienne.
Stan obecny
Wieża zachowała do czasów współczesnych praktycznie całą bryłę, włącznie z charakterystycznymi wszystkimi narożnymi wieżyczkami. Przekształceniu uległa jedynie duża część otworów okiennych, a odnowione w XVIII stuleciu mogło zostać blankowane przedpiersie. Niestety zabytkowa budowla jest dziś trudno dostępna. Znajduje się na terenie nie udostępnionego dla zwiedzających kompleksu szkolnego, a co gorsza przysłonięta jest od strony publicznej drogi drzewami i nowożytną zabudową.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Buckley V.M., Archaeological Inventory of County Louth, Dublin 1986.
Salter M., The castles of Leinster, Malvern 2004.
Sweetman D., The Medieval Castles of Ireland, Woodbridge 2000.
Tempest H.G., Bellew’s Castle, Castletown-Bellew, or Castletown Castle, Dundalk, „Journal of the County Louth Archaeological Society”, Vol. 10, No. 3/1943.