Historia
Kościół parafialny miasta Dundalk zbudowany został w XIII wieku, prawdopodobnie przy wsparciu rodziny de Verdon, od 1247 roku miejscowych właścicieli ziemskich. Miasto w okresie średniowiecza było prosperującym ośrokiem handlowym, co znalazło wyraz w licznych pracach budowlanych przy tamtejszej farze i jej rozwiniętym układzie przestrzennym. Pierwsze poważniejsze zniszczenia kościół odnieść mógł w trakcie spustoszenia miasta w 1315 roku przez szkockie wojska Edwarda Bruce’a. Jeszcze większe straty poniósł w 1641 roku w trakcie walk irlandzko – angielskich oraz w czasie wojny z 1689 roku. Podczas napraw sprzed 1707 roku został gruntownie przebudowany, kiedy to usunięto średniowieczne i zbudowano nowe prezbiterium. Następnie w 1786 roku na wieżę założono nową iglicę, na początku XIX wieku wymieniono część ościeży okiennych, w 1815 roku poszerzono południowe ramię transeptu, w 1825 roku przebudowano północne ramię transeptu, a w 1888 roku dostawiono kruchtę.
Architektura
Kościół św. Mikołaja zbudowany został mniej więcej w środkowej części Dundalk, w obrębie murów obronnych tak zwanego miasta dolnego. Usytuowany został po wschodniej stronie głównej drogi, przebiegającej osiowo od portu przy rzece Castletown na północy, ku bramom miasta górnego na południu. Pierwotnie otoczony był cmentarzem, opiętym działkami miejskimi z zabudową mieszczańską i ogrodami. Od zachodu wspomniana droga przed kościołem poszerzała się do formy placu targowego, przy którym znajdowały się najważniejsze zabudowania miejskie, w tym kilka wieżowych domów mieszkalno – obronnych.
Początkowo kościół składać się mógł wyłącznie z pojedynczej, mocno wydłużonej nawy i prostokątnego prezbiterium po stronie wschodniej, przy czym prezbiterium prawdopodobnie było niższe od nawy, ale o jednakowej lub zbliżonej szerokości. U schyłku średniowiecza kościół był już okazałą budowlą o rozbudowanym układzie przestrzennym. Od południa z nawą główną sąsiadowała wąska nawa boczna, po której zachodniej stronie dobudowano czworoboczną wieżę. Ponadto kościół wyposażony był w prawdopodobnie XVI-wieczny transept, nieczęsto spotykany w irlandzkich kościołach parafialnych.
Wieża zbudowana została na planie kwadratu, z murami lekko zwężającymi się w górnych partiach. Jej cechą charakterystyczną stała się masywna wieloboczna wieżyczka schodowa, ustawiona przy narożniku południowo – zachodnim, wysunięta na około 1 metr i sięgająca kamiennym zadaszeniem mniej więcej połowy wysokości wieży. Mury wieżyczki schodowej przepruto prostymi otworami szczelinowymi, natomiast mury głównej części dzwonnicy oknami jednodzielnymi ostrołucznymi. Jedynie na najwyższej kondygnacji, tradycyjnie przeznaczonej na dzwony, z każdej strony umieszczono duże otwory ostrołuczne. W koronie ścian wieży osadzono na wspornikach blankowane przedpiersie.
Stan obecny
Średniowieczny kościół został znacznie przekształcony w okresie nowożytnym, kiedy to utracił pierwotny układ przestrzenny. Zachowała się wieża – dzwonnica, północny i południowy mur nawy głównej z zamurowanymi arkadami po nieistniejącej już nawie bocznej, a także fragmenty ścian średniowiecznego transeptu, wkomponowane w poszerzony transept XIX wieczny. Nie zachowało się oryginalne prezbiterium. Za wyjątkiem wieży, utracona została większość otworów okiennych i portalowych. Widoczne są jedynie trzy okna z XVI wieku: dwa wtórnie osadzone w zamurowane arkady południowej ściany nawy i jedno w murze zakrystii, także przeniesione z innego miejsca. Charakteryzują się one prostymi maswerkami i płaskorzeźbionymi zakończeniami gzymsów okapowych. We wnętrzu południowego ramienia transeptu zachowała się późnogotycka piscina.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Davies O., Old Churches in County Louth, „Journal of the County Louth Archaeological Society”, Vol. 10, No. 1/1941.
Leask H.G., Irish churches and monastic buildings. Medieval gothic, the last phases, Dundalk 1978.
Salter M., Medieval churches of Ireland, Malvern 2009.