Historia
Dún Fearbhaí zbudowane zostało w okresie wczesnego średniowiecza, przypuszczalnie około 800 roku n.e. Mogło powstać jako punkt obserwacyjny i strażnica dla nieodległej, bardziej prestiżowej i rozbudowanej osady Dún Chonchúir. Ta ostatnia była zamieszkiwane stosunkowo długo, do okresu pełnego lub nawet późnego średniowiecza, dlatego podporządkowane jej Dún Fearbhaí mogło być utrzymywane równie długo. Upadek obu ośrodków mógł mieć związek z walkami międzyplemiennymi lub zmianami klimatyczno – gospodarczymi.
Architektura
Dún Fearbhaí zbudowane zostało na krawędzi wzniesienia, we wschodniej części wyspy Inishmaan (gael. Inis Meáin). Lokalizacja ta zapewniała mieszkańcom wyraźny widok na ruch morski w przystani poniżej wzgórza oraz na szlaki morskie między wyspami Aran a wybrzeżem późniejszego hrabstwa Clare. Stromy i wysoki jak na warunki topograficzne archipelagu stok, zabezpieczał fort od strony wschodniej. Dośc ciężkie podejście znajdowało się również od północy, natomiast na zachodzie teren łagodniej opadał do doliny między Dún Fearbhaí a wzgórzem na którym znajdowała się oddalona o kilometr osada Dún Chonchúir. Na południu wysokie zbocza znajdowały się dopiero na wybrzeżu, odległym od Dún Fearbhaí o nieco ponad kilometr.
Obwarowania Dún Fearbhaí składały się z pojedynczego pierścienia muru obronnego, wzniesionego na planie zbliżonym do czworoboku o średnicy około 58 metrów, z mocno zaokrąglonymi narożnikami zwróconymi ku czterem stronom świata. Dość nietypowy dla wysp Aran rzut zbliżony do czworoboku, mógł odzwierciedlać rosnącą preferencję dla domów prostokątnych, Zwiększającą się w całym kraju od końca pierwszego tysiąclecia n.e. w kontrze do domostw okrągłych w planie. Dún Fearbhaí wzniesione zostało na zboczu o różnicy wysokości dochodzącej nawet do 6 metrów, przez co budowa domostw mieszkalnych lub kwater straży mogła być utrudniona. Zapewne były one lżejszej konstrukcji drewnianej lub plecionkowej.
Mur otaczający Dún Fearbhaí miał około 3,5-4,1 metra grubości u podstawy i wysokość co najmniej kilku metrów, mocno zróżnicowaną ze względu na znaczne nachylenie terenu. Przykładowo odcinek wschodni miał maksymalną wysokość korony od strony wewnętrznej elewacji od 2,3 do 4,3 metra. Odcinki północny i południowy nie różniły się znacząco wysokością, sięgającą około 4 metrów od strony zewnętrznej i 3,4 metra od strony wewnętrznej. Zachodni odcinek muru poprowadzono na wyraźnym grzbiecie wzniesienia, co wpłynęło na maksymalną wysokość zewnętrznej elewacji muru, wynoszącą zaledwie 2,8 metra, podczas gdy wewnętrzna sięgała co najmniej 3,4 metra.
Od strony wewnętrznej mur wyposażony był w charakterystyczny dla innych fortów z wysp uskok, czy też rodzaj tarasu lub dookolnego chodnika. Dostęp na taras i następnie na koronę muru zapewniały kamienne schody, dość licznie rozmieszczone na całym obwodzie. Większość z nich zapewniała wejście jedynie na pierwszy uskok, natomiast na koronę muru wiodły tylko jedne schody umieszczone w pobliżu wschodniego narożnika. Zapewne nieprzypadkowo były one umieszczone w pobliżu bramy, która znajdowała się pośrodku strony wschodniej, gdzie skierowana była na najbardziej strome zbocze. Szerokość przejazdu bramnego wynosiła około 2 metry.
Stan obecny
Dún Fearbhaí jest dziś jedną z mniej znanych osad, czy też fortów, jakie licznie przetrwały na wyspach Aran, pomimo że zachowała pełen obwód muru obronnego i uniknęła większych przekształceń nowożytnych w czasie prowadzonych pod koniec XIX wieku napraw. Wstęp na teren zabytkowej budowli jest wolny, choć dostęp jest utrudniony z powodu konieczności zapewnienia transportu na wyspę Inishmaan. W odległości około kilometra od Dún Fearbhaí obejrzeć można równie okazałe obwarowania Dún Chonchúir.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Cotter C., Atlantic Fortifications – The Duns of the Aran Islands, „Archaeology Ireland”, Vol. 8, No. 1/1994.
Cotter C., Large stone forts of the Aran Islands, „Archaeology Ireland”, 58/2012.
O’Driscoll J., Picture Perfect: Using Drone Technology and Photogrammetry Techniques to Map the Western Stone Forts of Ireland, „Journal of Field Archaeology”, 44/2019.
Westropp T.J., The ancient forts of Ireland, Dublin 1902.