Historia
Ufortyfikowana osada Dún Eoghanachta zbudowana została około 800 roku n.e. Była użytkowana i rozbudowywana przez długi czas. Około XIII stulecia w jej wnętrzu wniesiono nowe zbudowania mieszkalne, a kolejne powstały w okresie późnego średniowiecza. Nazwa osady związana była z Eóghanacht, federacją dynastii, która dominowała w Munsterze w drugiej połowie pierwszego tysiąclecia n.e. Jej odłam, znany jako Eóghanacht Ninussa, zasiedlał obszar Burren i wyspy Aran od około VI wieku n.e. Do IX wieku wpływy rodu Eóghanacht osłabły, ale jego przedstawiciele mogli zachować swoje ziemie i tożsamość na wyspach, przynajmniej do końca okresu średniowiecza.
Architektura
Osada zbudowana została na skalistym grzbiecie, mniej więcej pośrodku zachodniej części wyspy Inishmore (gael. Inis Mór). Utworzona została na planie prawie idealnego koła o średnicy 27 metrów, od wschodu i północy chronionego dość stromymi zboczami i skalnymi skarpami. Po stronie zachodniej w odległości około 100 metrów grzbiet łagodnie podwyższał się, co jednak do czasu wynalezienia dalekonośnej broni oblężniczej nie mogło mieć dużego znaczenia. Od południa teren był w miarę równy, aż do oddalonych o około kilometr przybrzeżnych klifów.
Obwarowania osady składały się z pojedynczego pierścienia kamiennego muru, utworzonego z łupanych bloków, układanych bez wykorzystania zaprawy. Grubość muru u podstawy wynosiła około 4,7-4,9 metra, przy czym od strony wewnętrznego dziedzińca znajdował się taras, czy też chodnik o szerokości 0,8-1,2 metra, utworzony na odsadzce o wysokości od 1,6 do 2,5 metra. Wejście na taras i następnie na koronę muru, znajdującą się na około 5 metrach wysokości, możliwe było za pomocą kamiennych schodów, poprzecznych i wzdłużnych w stosunku do osi muru, rozmieszczonych dość równomiernie od północy, południa i zachodu. Kolejne schody znajdować się mogły przy bramie, przeprutej po wschodniej stronie obwodu. Wjazd o szerokości od 1,7 do 1,9 metra był zwykłą przerwą w murze, zapewne blokowaną ryglowanymi wrotami.
Zabudowa wewnętrzna osady na przestrzeni wieków zapewne ulegała dużym przekształceniom. Ostatecznie u schyłku średniowiecza w zachodniej części dziedzińca, po przeciwnej stronie bramy, stały trzy kamienne budynki, wszystkie przystawione do muru obronnego. Największy miał prostokątny rzut o wewnętrznych wymiarach 5,2 x 3,8 metra i dwie wnęki w ścianie zachodniej, które mogły być kominkami lub niszami-półkami. Od południa znajdował się prostokątny budynek o wewnętrznej wielkości 4,1 x 1,6 metra, częściowo przysłaniający jedne ze schodów wejściowych na mur. Trzeci budynek miał bardziej nieregularny, czworoboczny plan długości 3,7 metra i 1,7-2,4 szerokości wewnętrznej.
Stan obecny
Dún Eoghanachta jest najlepiej zachowanym spośród wszystkich prehistorycznych i wczesnośredniowiecznych fortów na wyspach Aran. Został w najmniejszym stopniu dotknięty XIX-wiecznymi pracami remontowo – budowlanymi, które ograniczyły się głównie do wyrównania korony muru i uzupełnienia ubytków w wewnętrznym tarasie muru. Zabudowa wewnętrzna składa się dziś jedynie z dolnych fragmentów murów trzech budynków. Pozbawiona jakichkolwiek detali jest również brama, być może częściowo przekształcona w okresie nowożytnym. Wstęp na teren zabytkowej budowli jest wolny.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Cotter C., Atlantic Fortifications – The Duns of the Aran Islands, „Archaeology Ireland”, Vol. 8, No. 1/1994.
Cotter C., Large stone forts of the Aran Islands, „Archaeology Ireland”, 58/2012.
Cotter C., The Western Stone Forts Project. Excavations at Dún Aonghasa and Dún Eoghanachta, Volume 3, Dublin 2013.
Westropp T.J., A Study of the Early Forts and Stone Huts in Inishmore, Aran Isles, Galway Bay, „Proceedings of the Royal Irish Academy”, 28/1910.
Westropp T.J., The ancient forts of Ireland, Dublin 1902.