Historia
Obronna osada zwana Dún Eochla (ang. Dun Oghil) wzniesiona została we wczesnym średniowieczu, być może na miejscu starszego osiedla, dla którego bardzo dogodna musiała być centralna lokalizacja na największej wyspie archipelagu Aran (wczesnośredniowieczni budowniczowie mogli z łatwością włączyć pozostałości wcześniejszej osady w nowe obwarowania, nie pozostawiając żadnych dostrzegalnych śladów poprzedników). Celtycka społeczność użytkowała osadę co najwyżej przez kilka pokoleń. Jako prestiżowa forma osadnictwa, forty pierścieniowe pod koniec pierwszego tysiąclecia naszej ery straciły na znaczeniu i prawdopodobnie zostały porzucone około początku XI wieku.
Architektura
Dún Eochla wzniesione zostało blisko środkowej, najwyżej położonej części wyspy Inishmore (gael. Inis Mór), w miejscu zapewniającym doskonały widok na główne miejsca przybijania łodzi na północnym wybrzeżu oraz na szlaki morskie łączące archipelag Aran z Irlandią. Najbardziej strome i najwyższe zbocza zabezpieczały osadę od strony wschodniej i południowo – wschodniej, gdzie opadały ku dużej zatoce, podczas gdy z pozostałych stron nachylenie terenu było mniejsze. Obwarowania osady utworzone zostały w formie dwóch obwodów koncentrycznych murów obronnych. Kamień użyty do ich budowy wydobywano głównie z miejsca budowy oraz z naturalnej płytkiej doliny po zachodniej stronie osady.
Pierścień wewnętrzny zbudowany został na planie owalu o wymiarach 27,7 x 23 metry, z dłuższą osią rozmieszczoną na linii północ – południe. Mur był masywną konstrukcją o wysokości około 5 metrów i maksymalnej grubości około 6 metrów. Od strony wewnętrznej na wysokości 2,1 metra wyposażony został w uskok, czy też chodnik o szerokości 3 metrów, dostępny z dziedzińca kamiennymi schodami. Kolejne schody, umieszczane nie w tych samych osiach co pierwsze, wiodły na koronę muru o szerokości około 2,1 metra. Dodatkowo przy wewnętrznej elewacji niższego tarasu znajdował się cokół lub kolejny chodnik, szeroki jedynie na 0,9 metra. Brama wjazdowa na dziedziniec, w postaci przerwy w obwarowaniach o szerokości około 2,4 metra, znajdowała się po stronie północno – wschodniej. Przysadzista konstrukcja muru wynikać musiała z techniki jego budowy, mianowicie kamienne bloki nie były przewiązane zaprawą i układane jedynie z grubsza warstwami, ze szparami uzupełnianymi mniejszymi kamieniami.
Zewnętrzny pierścień muru leżał na południu w odległości niecałych 12 metrów od muru wewnętrznego. Na wschodzie i południowym – zachodzie odległość ta wynosiła około 15 metrów, natomiast na północy aż 27 metrów. Grubość zewnętrznego muru wynosiła około 1,7 metra, wysokość sięgała natomiast maksymalnie około 3,6 metra, choć ze względu na nierówności terenu na niektórych odcinkach musiał być niższy. Nie wiadomo gdzie znajdowała się pierwotna brama zewnętrznych obwarowań. Niewykluczone, że w murze zewnętrznym znajdowała się więcej niż jedna furta.
Stan obecny
Dún Eochla jest dziś jedną z najbardziej znanych obronnych osad z epoki żelaza i wczesnego średniowiecza na wyspach Aran. Podobnie jak inne forty, została ona gruntownie odnowiona w drugiej połowie XIX wieku, co utrudnia odróżnienie pierwotnych elementów od nowożytnych dodatków. Do tych drugich z pewnością należą przypory przy murze wewnętrznym oraz nadbudowana korona. Nowożytne są także poprzeczne murki pomiędzy dwoma pierścieniami obwarowań, wzniesione przez hodowców owiec. Kolista konstrukcja w północnej części dziedzińca jest wtórnie nadbudowaną i uzupełnioną pozostałością domostwa.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Cotter C., Atlantic Fortifications – The Duns of the Aran Islands, „Archaeology Ireland”, Vol. 8, No. 1/1994.
Cotter C., Large stone forts of the Aran Islands, „Archaeology Ireland”, 58/2012.
Westropp T.J., A Study of the Early Forts and Stone Huts in Inishmore, Aran Isles, Galway Bay, „Proceedings of the Royal Irish Academy”, 28/1910.
Westropp T.J., The ancient forts of Ireland, Dublin 1902.