Historia
Dún Dúchathair (ang. Doocaher) zbudowane zostało w późnej epoce żelaza lub we wczesnym okresie średniowiecza, przez celtycką społeczność żyjącą z rybołówstwa, hodowli zwierząt i niewielkich upraw rolnych. Osada nigdy nie została odnotowana w przekazach pisemnych. Nie wiadomo też z jakiego powodu i kiedy została porzucona lub zniszczona.
Architektura
Osadę wzniesiono na cyplu u południowego brzegu wyspy Inishmore (gael. Inis Mór), gdzie chroniona była z trzech stron pionowymi klifami o około 35 metrach wysokości. Jedyny dostęp do Dún Dúchathair możliwy był od północy, dlatego u nasady cypla wzniesiono poprzeczny mur, po stronie wschodniej zagięty łagodnym łukiem ku południowi. Podobny łuk pierwotnie obejmować mógł półkolem także zachodni narożnik. Zewnętrzną strefę obrony stanowił pas ciężkich do przebycia zasieków, utworzonych z gęsto rozmieszczonych i pionowo osadzonych dłuższymi bokami kamieni, niektórych o dość ostrych krawędziach.
Mur obronny miał co najmniej 67 metrów całkowitej długości. Jego grubość u podstawy wynosiła od 4,9 do 5,5 metra, natomiast wysokość sięgała nieco ponad 6 metrów. Masywna, przysadzista i niezbyt wysoka konstrukcja wynikała z budowy przy użyciu nie spajanego zaprawą kamienia. Łupane wąskie i podłużne bloki układano jedynie na sobie bez zachowania równych warstw oraz uzupełniano w szparach mniejszymi odpryskami. Na koronę muru prowadziły kamienne schody od strony dziedzińca, przy czym nie ma pewności czy mur pierwotnie miał aż dwa uskoki z tarasami na trzech różnych poziomach wysokości. Brama była zwykłą przerwą w murze, przypuszczalnie zamykaną wrotami z ryglem. Znajdowała się we wschodniej części muru, tak by droga przez zasieki była maksymalnie wydłużona i poprowadzona pod okiem obrońców usytuowanych w koronie muru.
Wewnątrz obwarowań cypel zajmowany był przez kilkanaście domostw wykonanych z nie przewiązanego zaprawą kamienia, na planie zbliżonym do koła, kwadratu lub prostokąta z zaoblonymi narożnikami. Prawdopodobnie były to budowle typowe dla wczesnośredniowiecznych Celtów z południowo – zachodniego wybrzeża Irlandii (gael. clochán), charakteryzujące się kamiennym zadaszeniem z układanych wspornikowo (częściowo zachodzących na siebie) płaskich kamieni. Domostwa były zgromadzone blisko siebie, stykały się ścianami i tworzyły wąskie korytarze lub ogrodzone podwórce.
Stan obecny
Cypel na którym znajduje się Dún Dúchathair na przestrzeni wieków uległ częściowej erozji, co przyczynić się mogło do zawalenia fragmentu muru obronnego, zwłaszcza w zachodniej części założenia. Ponadto widoczne od strony wewnętrznej uskoki, czy też tarasy mogą być efektem XIX-wiecznej odbudowy, gdyż w 1878 roku wewnętrzna elewacja muru była całkowicie zniszczona. Na terenie dziedzińca widoczne są obecnie pozostałości kilkudziesięciu domostw, z których te zgrupowane przy murze obronnym i w zachodniej części założenia najpewniej pochodzą z wczesnego okresu średniowiecza, natomiast grupa na południowym – zachodzie najpewniej powstała już w czasach nowożytnych, około XVII lub XVIII wieku.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Cotter C., Large stone forts of the Aran Islands, „Archaeology Ireland”, 58/2012.
Westropp T.J., A Study of the Early Forts and Stone Huts in Inishmore, Aran Isles, Galway Bay, „Proceedings of the Royal Irish Academy”, 28/1910.
Westropp T.J., The ancient forts of Ireland, Dublin 1902.