Historia
Dún Chonchúir (ang. Dun Conor) zbudowane zostało w schyłkowej fazie późnej epoki żelaza lub w początkach wczesnego średniowiecza. Osada użytkowana była od około 400 do 1200 roku n.e. Prawdopodobnie stanowiła jeden z ważniejszych ośrodków plemienia, któremu podlegać mogły także nieodległe obwarowania Dún Fearbhaí. Dún Chonchúir zamieszkiwane było stosunkowo długo, przechodząc co najmniej jedną większą rozbudowę, kiedy to w okresie średniowiecza dobudowane zostało zewnętrzne przedramie. Porzucenie lub zniszczenie osady nie zostało odnotowane w przekazach pisemnych. Mogło mieć związek z walkami międzyplemiennymi lub zmianami klimatyczno – gospodarczymi.
Architektura
Dún Chonchúir zbudowane zostało na wzgórzu pośrodku Inishmaan (gael. Inis Meáin), gdzie zajmowało dominującą pozycję nad całą wyspą. Wzniesione zostało na planie owalu o dłuższej osi północ – południe, zajmującego całkowitą powierzchnię 0,6 ha. Obwarowania osady składały się z dwóch obwodów kamiennych murów, oddalonych od siebie o około 15-20 metrów. Mur zewnętrzny obiegał mur wewnętrzny na całym obwodzie, za wyjątkiem odcinka zachodniego, najlepiej zabezpieczonego skalistymi zboczami. Oba obwody obronne wzniesione zostały z kamienia łamanego, nie przewiązanego zaprawą. Przeważnie wąskie i podłużne bloki wapienia układano bez przywiązywania wagi do równych warstw, ze szparami uzupełnianymi drobniejszym gruzem.
Wewnętrzny mur uzyskał do 11,2 metrów szerokości u podstawy i około 6,6 metra wysokości, z dwoma uskokami od strony dziedzińca, tworzącymi rodzaj stopni lub tarasów. Obronność muru zwiększało usytuowanie na naturalnym występie skalnym, dzięki któremu przykładowo po stronie południowo – wschodniej mur miał od wewnątrz wysokość jedynie 2,8 metra, natomiast od strony zewnętrznej aż 5,9 metra. Bramę umieszczono w północnej części odcinka wschodniego. Miała zaledwie od 0,8 do 1,1 metra szerokości i 7,5 metra długości, z możliwą prostokątną konstrukcją po wschodniej stronie przejazdu o wymiarach 2,8 x 1,7 metra.
Dziedziniec w obrębie muru wewnętrznego obejmował obszar o wymiarach około 70 x 40 metrów, stosunkowo duży jak na ówczesne obronne osady. Zajmowany był przez około 10-12 domostw, wykonanych z układanego na sucho kamienia, na planie zbliżonym do koła, kwadratu lub prostokąta z zaoblonymi narożnikami. Były to budowle typowe dla Celtów z południowo – zachodniego wybrzeża Irlandii (gael. clochán), charakteryzujące się kamiennym zadaszeniem z układanych wspornikowo (częściowo zachodzących na siebie) płaskich kamieni. Domostwa były zgromadzone blisko siebie, stykały się ścianami i tworzyły wąskie, brukowane korytarze lub ogrodzone podwórce. Zajmowały przede wszystkim obszar w pobliżu muru obronnego, w południowej, zachodniej i północnej części dziedzińca, z pozostawieniem wolnej przestrzeni przy bramie wschodniej.
Mur zewnętrzny miał około 3,8 metra szerokości w najgrubszych miejscach i ponad 2 metry wysokości. Z murem wewnętrznym łączył się po stronie północno – zachodniej i południowo – zachodniej, wydzielając szerszy dziedziniec we wschodniej części założenia i wąskie międzymurza od północy i południa. Bramę usytuowano po stronie północno – wschodniej. Wtórnie, być może w okresie średniowiecza, została ona wzmocniona obszernym przedbramiem, wzniesionym na z grubsza czworobocznym rzucie z zaoblonymi narożnikami, z murem od 3,1 do 3,6 metra grubości i 1,2 do 3,6 metra wysokości.
Stan obecny
Obecny stan Dún Chonchúir jest w dużej części efektem XIX-wiecznych prac remontowo – budowlanych, w trakcie których odtworzono zawalone fragmenty murów i nadbudowano ich koronę. Nowożytnymi dodatkami z lat 80-tych XIX wieku mogą być przypory wzmacniające mur wewnętrzny oraz widoczny na części obwodu od strony zewnętrznej uskok w murze wewnętrznym. Obszar międzymurza jest obecnie podzielony promieniście aż pięcioma ścianami poprzecznymi. Mogą one być nowszym dodatkiem, wykorzystywanym do zarządzania hodowlą zwierząt gospodarskich. Pomimo częściowych zmian, Dún Chonchúir pozostaje jedną z najważniejszych obronnych osad późnej epoki żelaza i wczesnego okresu średniowiecza na terenie Irlandii.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Cotter C., Large stone forts of the Aran Islands, „Archaeology Ireland”, 58/2012.
O’Driscoll J., Picture Perfect: Using Drone Technology and Photogrammetry Techniques to Map the Western Stone Forts of Ireland, „Journal of Field Archaeology”, 44/2019.
Westropp T.J., The ancient forts of Ireland, Dublin 1902.