Historia
Wczesnośredniowieczny klasztor w Drumlane (gael. Droim Leathan) według tradycji założony miał zostać w VI wieku przez św. Máedóca z Ferns, będącego zarazem pierwszym opatem Drumlane. W późniejszym okresie klasztor związany był z klanem Ó Faircheallaigh, z którego wywodziło się wielu miejscowych opatów. Około 836 roku według przekazów pisemnych zabudowania klasztoru spustoszone zostały przez najazd wikingów, ale monastyczna wspólnota podźwignęła się ze zniszczeń i funkcjonowała przez kilkaset kolejnych lat. Około XI wieku lub w początkach XII stulecia, w Drumlane wybudowana została typowa dla iryjskiego monastycyzmu cylindryczna wieża.
W połowie XII wieku w Drumlane ustanowiony został przeorat augustiańskich kanoników z Kells. Ich zabudowania miały spłonąć w 1246 roku, na skutek walk pomiędzy gaelickimi klanami O’Rourke i O’Reilly. Być może w ramach odbudowy wzniesiono wówczas późnoromański kościół oraz odbudowano cylindryczną wieżę. Kolejne prace budowlane miały miejsce w XV wieku. W 1431 kanonicy zwrócili się o jałmużnę na budowę krużganka i refektarza, a w 1436 roku wystąpili z prośbą o naprawę kościoła parafialnego i klasztornego.
Zabudowania klasztorne augustianów prawdopodobnie przetrwały do czasu kasaty konwentu w czasie reformacji. Od 1586 roku ziemie kanoników oddawane były przez Koronę w dzierżawę, początkowo trzymaną przed ród Dillonów. Większość zabudowań klasztornych popadła wówczas w ruinę i została rozebrana, za wyjątkiem utrzymywanego kościoła, który jeszcze w XVIII stuleciu poddawany był remontom i częściowym przebudowom. Do porzucenia świątyni doszło w pierwszej połowie XIX wieku, po tym gdy we wsi zbudowano nowy kościół parafialny.
Architektura
Klasztor założony został na łagodnym stoku, opadającym w stronę południowo – wschodnią ku wodom jednego z licznych w okolicy jezior. We wczesnym średniowieczu składać się musiał z wolnostojącego kościoła lub kaplicy, a także z prostych pomieszczeń mieszkalnych i gospodarczych, być może o kolistym, typowym dla celtyckich społeczności rzucie. Obok kościoła musiał znajdować się wielki krzyż lub kamienna płyta z wyrzeźbionym krzyżem, które nie były znacznikami grobowymi, ale publicznymi, najczęściej bogato zdobionymi pomnikami, wyznaczającymi centralne miejsce klasztoru. W miarę rozwoju, obok kościoła powstawać mogły kolejne kaplice i oratoria. W XI lub początkach wieku zbudowana została cylindryczna wieża, pełniąca funkcje obronne lub wartowniczo – ostrzegawcze. Mogły w niej być deponowane najwartościowsze przedmioty mnichów, składowane zwłaszcza w okresach zagrożenia, natomiast najwyższa kondygnacja na co dzień mogła być przeznaczona na dzwonnicę. Całe założenie klasztorne prawdopodobnie otoczone było rowem i ziemnym wałem na rzucie zbliżonym do koła lub owalu.
Wieża założona została na planie koła o średnicy 5,1 metra. Zbudowana została w co najmniej dwóch fazach, z których do pierwszej zatrudnieni zostali wysokiej jakości specjaliści. Wznieśli oni delikatnie pochylony w górnych partiach mur, wykonany z dokładnie opracowanego wapienia, z pionowymi, ukośnymi i wybrzuszonymi (ang. joggle) spoinami. W drugiej fazie, powyżej 6,7 metra wysokości stosowano już kamień łamany, częściowo ciosany od strony lica, układany bez zachowywania równych poziomów. Być może pierwotnie wieża w całości wykonana była w technice, jaką zastosowano w dolnych partiach, lecz górna część uległa zawaleniu lub uszkodzeniu. Około XIII wieku, a więc w okresie gdy wzniesiono pobliski romański kościół, mogła zostać odbudowana.
Wejście do wieży umieszczono na wysokości 2,7 metra, w portalu o półkolistym zamknięciu i poszerzającej się dolnej partii otworu. Trzy klińce archiwolty poprowadzono przez całą grubość ściany. Utworzyły one prawdziwy łuk, a nie zaadoptowane nadproże jak w Armoy, czy półwspornikowe (dwuramienne) jak w Inis Cathaig. Całość portalu została dokładnie opracowana i rozmierzona, tak że ościeża utworzyły po cztery kamienie z każdego boku, a próg pojedynczy długi cios. Po stronie północnej, około 2 metry nad poziomem gruntu, ścianę wieży udekorowano dwoma płaskorzeźbionymi ptakami (przypuszczalnie kurą i kogutem). Ich lokalizacja wskazywałaby, że zostały wykonane jeszcze w czasie, gdy rozłożone były rusztowania pierwszej lub drugiej fazy budowy wieży. Nad wejściem umieszczono pojedyncze wąskie okno z półkolistym zamknięciem. Zostało ono osadzone w murze drugiej fazy, ale wykonane równie precyzyjnie jak portal wejściowy. Być może wstawiono je w XIII wieku, w czasie gdy wybudowany został pobliski późnoromański kościół, gdyż wczesnośredniowieczne okna cylindrycznych wież klasztornych najczęściej zamykano prosto lub dwuspadowo, a nie półkoliście. Kolejne otwory prawdopodobnie umieszczone były z każdej strony na najwyższej kondygnacji wieży, zwyczajowo przeznaczanej na dzwonnicę. Jej zwieńczeniem musiał być kamiennych dach stożkowy.
W XIII wieku po południowo – wschodniej stronie wieży wzniesiony został murowany kościół o prostokątnym rzucie, bez wyodrębnionego architektonicznie prezbiterium. Wejście do niego wiodło od zachodu, przez półkolisty, profilowany i zdobiony piramidalnymi guzami portal, z wyrzeźbioną głową biskupa na środkowym klińcu archiwolty, prawdopodobnie osadzoną w późniejszym okresie średniowiecza (z każdej strony została usztywniona mniejszymi kamieniami). Prawdopodobnie w XV wieku kościół powiększono po stronie wschodniej, ponownie zamykając ścianą prostą, u podstawy zaopatrzoną w pochyły cokół, wzmacniający mur zapewne w powodu nachylenia terenu. Ostatecznie budynek uzyskał 32,8 metrów długości i 7,6 metra szerokości. W jego mury wstawione zostały wówczas większe okna ostrołuczne, dwudzielne, z profilowanymi okapnikami nad archiwoltami. Jedno okno południowe wykonano czworoboczne, prawdopodobnie z dwudzielnym maswerkiem o łukach typu ośli grzbiet. Najokazalsze okno czterodzielne wstawiono w ścianę wschodnią, we wnękę ujętą smukłymi kolumienkami z pierścieniami i drobnymi kapitelami, na których osadzono profilowaną archiwoltę. Od strony zewnętrznej przy oknie zamontowano dwie konsole o kształcie ludzkich głów podtrzymujące archiwoltę i trzecią konsolą w kluczu archiwolty.
Stan obecny
Jedyną zachowaną do czasów współczesnych budowlą wczesnośredniowiecznego klasztoru jest dziś cylindryczna wieża, przetrwała do wysokości 11,6 metrów. Obok niej znajduje się niezadaszony kościół z XIII wieku z pierwotnym portalem zachodnim, przebudowany w stylistyce późnogotyckiej w XV wieku (okna południowe i wschodnie), z późniejszymi przekształceniami nowożytnymi (przypory, mury zakrystii południowo – zachodniej, północno – zachodni narożnik wraz z oknem, skrajne zachodnie okno w ścianie południowej). Po późnośredniowiecznych zabudowaniach klasztoru augustianów nie ma dziś żadnych widocznych gołym okiem śladów.
W murach wieży wyraźnie widać dwa etapy jej budowy, odróżniające się sposobem wykonania i jakością, przy czym starsza część dolna uchodzi dziś za jedną z najlepszych murarek pośród wszystkich irlandzkich wież monastycznych, dorównującą tak znanym ośrodkom jak Clonmacnoise, Devenish czy Ardmore. Ponadto wieża wyróżnia się płakskorzeźbionymi, niestety mocno zwietrzałymi ptakami na elewacji północnej, precyzyjnie wykonanym portalem wejściowym i romańskim otworem okiennym. We wnętrzu kościoła zobaczyć można późnogotyckie wnęki grobowe. Warto także zwrócić uwagę na maskowe konsole okna wschodniego, niestety pozbawionego maswerku.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Davies O., The Churches of County Cavan, „The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland”, Vol. 78, No. 2/1948.
Lalor B., The Irish round tower: origins and architecture explored, Dublin 1999.
Manning C., Early Irish Monasteries, Dublin 1995.
O’Keeffe T., Ireland’s round towers: buildings, rituals, and landscapes of the early Irish church, Stroud 2004.
Salter M., Medieval churches of Ireland, Malvern 2009.