Historia
Obronna osada Drumena zbudowana została i funkcjonowała w pierwszym tysiącleciu n.e., w czasach gdy gospodarka Ulsteru miała charakter rolniczy, z silnym naciskiem na pasterstwo. Zamieszkiwana była przez dużą rodzinę lub niewielki klan, który postanowił zabezpieczyć życie i dobytek za pomocą murowanych obwarowań na planie zbliżonym do koła (gael. caiseal, ang. cashel). Była to forma bardzo rozpowszechniona w ówczesnej Irlandii, występująca obok osad z obwarowaniami drewniano – ziemnymi (gael. ráth), czy zagród budowanych na obszarze jezior (gael. crannog). Pojawienie się osad typu cashel mogło mieć związek z intensyfikacją rolnictwa i ekspansją monastycyzmu, częściowo również z zapożyczeniami technologicznymi ze świata rzymskiego. Kres funkcjonowania niewielkich obronnych osad zaczął następować po przybyciu na wyspę Anglo-Normanów, którzy w Irlandii zakładali miasta i bardziej rozbudowane wsie. W okresie wczesnonowożytnym porzucona Drumena wykorzystywana była już tylko przez rolników jako zagroda dla bydła.
Architektura
Osada założona została na północno – wschodnim krańcu grzbietu Drumena, górującego nad znajdującymi się po stronie zachodniej wodami Lough Island Reavy. Pod budowę wybrano najniżej położoną część grzbietu, rosnącego w stronę południowo – zachodnią, ale pierwotnie okoliczne tereny były podmokłe i bagienne, zapewniające ochronę dla założonych na wyżej położonym obszarze zabudowań. Od północy dolinę ograniczały wysokie wzgórza, na wschód zaś między niskimi pagórkami prowadzić mógł szlak ku wybrzeżu Morza Irlandzkiego.
Osada miała formę cashelu, czyli budowli wyznaczonej przez obwód kamiennego muru, wzniesionego na planie zbliżonym do okręgu o średnicy od 34 do 38 metrów, z wyraźnym wybrzuszeniem po stronie zachodniej. Mur był konstrukcją masywną, grubą w przyziemiu na około 3-3,6 metra, ale zwężającą się do około 2,4 metra w górnych partiach i pierwotnie wysoką na około 3 metry. Wzniesiono go z kamieni układanych na sucho, bez zaprawy lub gliny. Jeśli w jego koronie poprowadzony był chodnik straży, to musiał być zabezpieczony jakąś formą przedpiersia, ale nie odnaleziono reliktów żadnych prowadzących do niego schodów. Brama zlokalizowana była od wschodu, a więc po przeciwnej stronie jeziora. Była to prosta przerwa w murze o szerokości około 2,1 metra, prawdopodobnie blokowana wrotami, nad którymi być może mieściła się kładka, pozwalająca straży na obchód wzdłuż obwodu obronnego. Ponadto w obwodzie muru utworzono kilka małych czworobocznych otworów, pozwalających na odpływanie z majdanu nadmiaru wody deszczowej.
Zabudowa wewnętrzna osady składała się z przynajmniej trzech owalnych domostw o średnicy około 5 metrów i jednego większego na prostokątnym rzucie o wymiarach 10,6 x 5,5 metra, usytuowanych mniej więcej pośrodku dziedzińca, z największym prostokątnym budynkiem skierowanym krótszą ścianą w stronę bramy. Wszystkie domy wzniesione zostały z nie przewiązanego zaprawą kamienia, dlatego ich wąskie ściany nie mogły być zbyt wysokie. Sporą wysokością charakteryzować się mogła natomiast drewniana więźba dachowa, wraz z układaną na niej strzechą, przez którą musiał ulatniać się dym z palenisk. W północnym domostwie znajdowały się aż dwa kamienne paleniska, być może więc budynek ten stanowił rodzaj gospodarczo – kuchennego zaplecza dla dwóch pozostałych owalnych budynków o mieszkalnym charakterze. Usytuowanie dużego czworobocznego domu naprzeciwko bramy wskazywałoby na jego reprezentacyjny charakter i miejsce gromadzenia się wszystkich członków społeczności.
Po południowo – zachodniej stronie grupy zabudowań znajdowała się ziemianka (ang. souterrain), utworzona z podziemnych korytarzy przypominających w planie literę T, której najdłuższy odcinek mierzył ponad 11 metrów. Podobnie jak domostwa zbudowana została z układanego bez użycia zaprawy kamienia, którym wykładano ściany wykopanego w podłożu rowu, z zadaszeniem skonstruowanym z dużych i płaskich kamieni, w których utworzono co najmniej jeden otwór wentylacyjny. Korytarze były wysokie na 1,8 metra, pozwalały więc na chodzenie w pozycji wyprostowanej. Ich szerokość wynosiła średnio około 1,2 metra. Do składowania materiałów wykorzystywana mogła być zachodnia część krótszego z korytarzy, przechodząca w formę nieco szerszej komory o długości około 4,9 metra i szerokości 1,9 metra, zwężającej się przy wejściu z głębszej części korytarza do 0,7 metra. Dzięki umieszczeniu pod ziemią, chowane tam produkty miały zapewniony chłód i zabezpieczenie przed kurzem. Pozostałe korytarze być może traktowano jako refugium w chwilach zagrożenia najazdami.
Stan obecny
Obecna forma cashelu Drumena jest wynikiem prac remontowo – budowlanych z lat 20-tych XX wieku, w trakcie których oczyszczono z roślinności wnętrze dziedzińca, uzupełniono ubytki muru obronnego, odtworzono zawalone fragmenty i nieco nadbudowano jego koronę, dzięki czemu ma on dziś średnio około 1,8 metra wysokości i prawie pełen obwód. Wąska przerwa o funkcji furty w części północnej jest współczesna, natomiast szersza oryginalna brama znajduje się po stronie wschodniej. Niewiele zachowało się z wewnętrznej zabudowy naziemnej, ale odrestaurowana została korytarzowa ziemianka. Jej wnętrze jest ogólnodostępne, choć zwiedzający muszą się zaopatrzyć we własne źródło światła.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Berry R.G., Report on the work carried out at Drumena, „Proceedings and Report of the Belfast Natural History and Philosophical Society”, Sessions 1926-27, Belfast 1928.
Collins A.E., Settlement in Ulster, 0-1100 A.D., „Ulster Journal of Archaeology”, Third Series, Vol. 31/1968.
Proudfoot B., Irish Raths and Cashels: Some Notes on Chronology, Origins and Survivals, „Ulster Journal of Archaeology”, Third Series, Vol. 33/1970.