Historia
Klasztor w Drumcliff, zlokalizowany na terenie późniejszego hrabstwa Sligo, założony miał zostać na przełomie trzeciej i czwartej ćwierci VI wieku przez św. Kolumbana, po jego powrocie z wygnania na wyspę Iona. Ziemię pod budowę klasztoru przekazać miał Aed Ainmire, król z rodu Ui Neill i krewny Kolumbana. Pomimo wikińskich najazdów na wyspę i wiecznych wewnętrznych konfliktów, klasztor prawdopodobnie w IX-XI wieku był ośrokiem zamożnym, a jego coraz częściej odnotowywani w przekazach pisemnych opaci, musieli się cieszyć znaczną estymą.
W X lub XI wieku w Drumcliff, jak w wielu innych iryjskich ośrodkach monastycznych, wzniesiono cylindryczną wieżę. Prawdopodobnie nie uratowała ona kosztowności mnichów w 1187 roku, gdy klasztor spustoszył syn Melaghlina O’Rourke, lorda Hy Briuin i Conmaicne. Kolejne zniszczenia spowodować mieli w 1267 roku Anglicy. W 1315 roku mnichów splądrowała Dervorgilla, żona O’Donnella, zaś w 1416 roku opat Maurice O’Coineoil został spalony w swoim domu przez rabusiów, prawdopodobnie w celu usunięcia świadków ich zbrodni. W 1396 roku według przekazów pisemnych klasztorna wieża miała zostać uszkodzona uderzeniem pioruna („campanile cloigtech Drumcliabh fulmine destructum”), choć nie wskazano, czy to wówczas uległa zawaleniu. Pomimo tego klasztor był wyjątkowo żywotną i bogatą instytucją, funkcjonującą przez cały okres średniowiecza.
Upadek klasztoru nastąpić musiał na przełomie XV i XVI wieku, wkrótce po śmierci w 1503 roku Malachiasza O’Beollaina, coarba Drumcliff, czyli wysokiego urzędnika celtyckiego Kościoła, który sprawował pieczę nad klasztorem. Żaden z rodzimych kronikarzy po 1503 roku nie utworzył już wzmianki o klasztorze, co wskazywałoby że przestał on istnieć lub stał się tak mało znaczący, że nie przykuwał żadnej uwagi. Co znaczące, na liście opactw hrabstwa Sligo z 1574 roku, Drumcliff nie zostało w ogóle uwzględnione.
Architektura
Klasztor prawdopodobnie nie odbiegał formą od wielu innych wczesnośredniowiecznych irlandzkich założeń monastycznych. Pierwotnie składać się musiał z prostego kościoła lub kaplicy, a także z pomieszczeń mieszkalnych i gospodarczych, przypuszczalnie konstrukcji drewnianej. Obok kościoła musiał znajdować się bogato zdobiony wielki krzyż, wyznaczający centralne i wolne od zabudowy miejsce klasztoru, podczas gdy pomieszczenia mieszkalne zapewne stały w pewnym oddaleniu. Ponadto na terenie klasztoru w X lub XI wieku wzniesiona została charakterystyczna dla celtyckiego monastycyzmu cylindryczna wieża. Pełniła ona funkcje obronne lub wartowniczo – ostrzegawcze. Mogły w niej być deponowane najwartościowsze przedmioty mnichów, zaś w okresach spokoju najwyższa kondygnacja przeznaczona była zapewne na dzwonnicę. Kościół zwyczajowo znajdował się po wschodniej stronie wieży, która usytuowana była w zachodniej części klasztoru i miała zwrócone wejście w stronę świątyni. Całe założenie klasztorne prawdopodobnie było otoczone rowem fosy oraz wałem utworzonym z uzyskanej z przekopu ziemi.
Wieża zbudowana została z łamanego i eratycznego kamienia na planie koła o średnicy 4,9 metrów. Materiał budowlany w niewielkim stopniu układany był równymi warstwami, z gruzem i wąskimi płytami uzupełniającymi większe kamienie. Podstawę wieży ujęto cokołem z pojedynczym uskokiem. Na wysokości niecałych 2 metrów umieszczono wejście, które musiało ze względów obronnych być dostępne po drabinie, łatwej do wciągnięcia do wnętrza w razie zagrożenia. Nadproże wejścia utworzono z jednego dużego kamienia, natomiast boki ukształtowano z tego samego materiału budowlanego jaki utworzył mur wieży. W podobny, bardzo prosty sposób przepruto małe czworoboczne okno na drugim lub trzecim piętrze od strony południowej. Przypuszczalnie kolejne pojedyncze otwory okienne znajdowały się na wyższych piętrach, a na najwyższej kondygnacji okna zwrócone w każdą stronę świata, celem lepszej widoczności i słyszlaności dzwonów. Zwieńczenie wieży mogło mieć formę kamiennego hełmu o stożkowym kształcie.
Pierwotny kościół klasztorny znajdować się musiał w stosunkowo bliskiej odległości od wieży, po jej wschodniej stronie. Mogła to być niewielka budowla jednoprzestrzenna, gdyż przedromańskie iryjskie kościoły klasztorne najczęściej budowane były według jednolitego schematu, na rzucie krótkiego prostokąta o niewielkich rozmiarach, bez wyodrębnionego od strony zewnętrznej prezbiterium. Oświetlenie takich kościołów było słabe. Szczelinowe okna umieszczano jedynie na osi od wschodu i we wschodniej części ściany południowej. Wejście zwyczajowo znajdowało się po stronie zachodniej, najczęściej w czworobocznym portalu z prostym nadprożem i ościeżami rozszerzającymi się w dolnej części. Cechą charakterystyczną irlandzkich przedromańskich kościołów były wysokie dachy o stromo nachylonych kalenicach, nierzadko oparte na wysuniętych od wschodu i zachodu murach wzdłużnych, czyli na tak zwanych antach, lub na osadzonych pod okapami wspornikach. Detal architektoniczny był bardzo skromny w stosunku do późniejszych sakralnych budowli romańskich, choć niewykluczone, że wczesne kościoły mogły mieć wnętrza pokryte malowidłami, a dekoracje mogły być tworzone w drewnie.
Stan obecny
Cylindryczna wieża klasztorna zachowała się do dnia dzisiejszego do wysokości jedynie 9 metrów. Widoczny jest prosty otwór wejściowy oraz jedno małe okno. Po kościele i zabudowaniach klasztornych nie przetrwały żadne widoczne gołym okiem ślady. Oprócz wieży jedynymi elementami związanymi z dawnym klasztorem są dziś dwa wielkie krzyże, przy czym jeden z nich to już tylko pozbawiony dekoracji słup bez ramion. Drugi to okazałe, pokryte płakosrzeżbieniami dzieło, być może będące kompilacją pierwotnie dwóch różnych krzyży, choć z dekoracją jednolitą na całej wysokości.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Lalor B., The Irish round tower: origins and architecture explored, Dublin 1999.
Manning C., Early Irish Monasteries, Dublin 1995.
O’Keeffe T., Ireland’s round towers: buildings, rituals, and landscapes of the early Irish church, Stroud 2004.
O’Rorke T., The history of Sligo: town and county, t. 1, Dublin 1900.