Historia
Wczesnośredniowieczny klasztor w Drumbo (gael. Druim Bó, łac. Collum Bovis) założony miał zostać w początkach VI wieku przez samego św. Patryka, misjonarza, biskupa i późniejszego patrona Irlandii, lub przez jednego z jego następców, niejakiego św. Mochumma. Prawdopodobnie w X wieku na terenie klasztoru wybudowana została murowana wieża cylindryczna, odnotowana w przekazach pisanych w latach 1130-1131. Wtedy to klasztor „Druim Both” został zaatakowany przez armię z centralnego i środkowego Ulsteru, wrogów królestwa Ulaid. Spalona lub splądrowana miała zostać wieża, oratorium i posiadane przez mnichów księgi, choć prawdopodobnie sama konstrukcja wieży przetrwała, gdyż kronikarze nie odnotowali jej zawalenia. W XII wieku, na podstawie postanowień synodu w Rathbreasail, Drumbo ustanowiono parafią włączoną w skład biskupstwa Down. Zmiany te, a także inwazja anglo-normańska na Irlandię, spowodowały upadek monastycznej społeczności. Odtąd aż do reformacji w Drumbo funkcjonował jedynie romański kościół, natomiast pozostałe zabudowania popadły w ruinę. Według dokumentów wizytacyjnych, w 1662 roku dawna wieża klasztorna znajdowała się wówczas w stanie ruiny. W drugiej połowie XVIII stulecia w pobliżu ruin wieży i romańskiego kościoła wzniesiono nowożytną świątynię protestancką.
Architektura
Klasztor w Drumbo pierwotnie musiał się składać z prostego, wolnostojącego kościoła, oratorium lub kaplicy, przy którym prawdopodobnie znajdował wielki krzyż. Krzyże te, typowe dla wczesnośredniowiecznego monastycyzmu celtyckiego, nie były znacznikami grobowymi, ale publicznymi, najczęściej bogato zdobionymi pomnikami, wyznaczającymi centralne miejsce klasztoru. W nieco dalszej odległości zapewne ulokowane były pomieszczenia mieszkalne, gospodarcze i wspólne dla całej społeczności (np. refektarz, dom dla gości), przypuszczalnie o konstrukcji drewnianej, lub ewentualnie murowanej w postaci kolistych w planie budynków. Ponadto na terenie klasztoru w X wieku wzniesiona została cylindryczna wieża, pełniąca funkcje obronne lub wartowniczo – ostrzegawcze. Mogły się w niej również znajdować najwartościowsze przedmioty mnichów, deponowane zwłaszcza w okresach zagrożenia. Najwyższa kondygnacja wieży zapewne przeznaczona była na dzwonnicę. Kościół znajdował się po wschodniej stronie wieży, bowiem w stronę świątyni zwyczajowo kierowane były ich wejścia. Całe założenie klasztorne prawdopodobnie było otoczone rowem fosy, a być może także wałem utworzonym z uzyskanej z przekopu ziemi.
Przedromańskie iryjskie kościoły klasztorne najczęściej budowane były według jednolitego schematu, na rzucie krótkiego prostokąta o niewielkich rozmiarach, bez wyodrębnionego od strony zewnętrznej prezbiterium. Oświetlenie było słabe, gdyż szczelinowe okna umieszczano jedynie na osi od wschodu i we wschodniej części ściany południowej. Wejście zwyczajowo znajdowało się po stronie zachodniej, najczęściej w czworobocznym portalu z prostym nadprożem i ościeżami rozszerzającymi się w dolnej części. Cechą charakterystyczną przedromańskich kościołów irlandzkich były wysokie dachy o stromo nachylonych kalenicach, nierzadko oparte na wysuniętych od wschodu i zachodu murach wzdłużnych, czyli na tak zwanych antach, lub na osadzonych pod okapami wspornikach. Detal architektoniczny był bardzo skromny w stosunku do późniejszych sakralnych budowli romańskich, choć niewykluczone, że wczesne kościoły mogły mieć wnętrza pokryte malowidłami, a dekoracje mogły być tworzone w drewnie. W X lub XI wieku na terenie klasztoru wzniesiono nowy kościół o wymiarach około 13,7 x 6,1 metra.
Wieża zbudowana została na planie koła o średnicy w przyziemiu wynoszącej około 5 metrów, z murami grubości 1,2 metra i lekką wypukłością, czy też wybrzuszeniem trzonu dolnej części i wklęsłością profilu powyżej, co z pewnością nie było intencją budowniczych. Wzniesiono ją z łamanego łupku z wieloma mniejszymi odpryskami, dość dobrze przyciętego od strony lica, ale układanego jedynie z grubsza warstwami. Wejście do wieży utworzono tradycyjnie po stronie wschodniej, tak by było skierowane na kościół, na wysokości co najmniej 1,5 metra nad poziomem gruntu, przez co do jego osiągnięcia potrzebna była drabina. Otwór wejściowy był wysoki i wąski, z krótkim i prostym nadprożem. Ościeża nie uzyskały żadnej artykulacji. Dolna część wieży, do około dwóch trzecich wysokości nie miała żadnych okien. Najniższe otwory okienne znajdować się musiały powyżej trzeciego piętra. Prawdopodobnie wzorem innych budowli tego typu na najwyższej kondygnacji znajdowały się z każdej strony, celem lepszej słyszalności dzwonów i lepszej widoczności. Zwieńczenie wieży zapewne stanowił kamienny dach stożkowy.
Stan obecny
Jedynym widocznym dziś elementem zabudowy średniowiecznego klasztoru są relikty murów przyziemia kościoła oraz częściowo zachowana cylindryczna wieża, usytuowana na tyłach cmentarza przy nowożytnym kościele prezbiteriańskim. Wieża utraciła około dwóch trzecich wysokości (obecnie sięga 10,2 metrów), dolna część jej wejścia uległa uszkodzeniu, zaprawa w dużym stopniu uległa wypłukaniu, a obecna górna partia murów jest efektem prac budowlanych z XIX wieku. W wieży nie zachowały się żadne ślady po osadzaniu stropów, ani żadne pierwotne otwory okienne. Wstęp na teren zabytku jest wolny.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Getty E., Notices of the Round Towers of Ulster (continued), „Ulster Journal of Archaeology”, First Series, Vol. 3/1855.
Lalor B., The Irish round tower: origins and architecture explored, Dublin 1999.
Manning C., Early Irish Monasteries, Dublin 1995.
O’Keeffe T., Ireland’s round towers: buildings, rituals, and landscapes of the early Irish church, Stroud 2004.