Historia
Wieża Dromore zbudowana została w XV wieku z fundacji klanu O’Brienów. Pierwszy dowód jej istnienia pojawił się dopiero w 1579 roku, kiedy to Dromore zostało odnotowane jako część posiadłości sir Daniela O’Briena z Ennistymon, po jego śmierci w tym samym roku. W 1589 roku syn Daniela, sir Turlough, przekazał wieżę swojemu bratu Conorowi. Nieoczekiwanie wieża nie pojawiła się w spisach zamków hrabstwa Clare z 1570 i 1574 roku, a zatem mogła być wówczas niezamieszkana lub porzucona, co z kolei wyjaśniałoby gruntowne prace remontowe, jakim poddano wieżę pod koniec XVI wieku. W 1595 roku Hugh O’Hogan z Moyhill zażądał od sir Turlougha O’Briena z Ennistymon przekazania wieży i ziem Dromore, w zamian za należne mu pieniądze wydane na kamień i drewno potrzebne w czasie remontu. Kwota sporu wynosiła 160 funtów czystego srebra, była więc znaczna i wskazywałaby na daleko posunięte prace budowlane (cena budowy nowej wieży mieszkalnej wahała się wówczas od 300 do 700 funtów).
Około 1597 roku Dromore przeszło na własność nowożeńców, Teige i Slany O’Brien, dla których zapewne wykonywany był wczesnonowożytny remont wieży. Teige był bratem Donougha, czwartego earla Thomond, co wyjaśniałoby dostępność funduszy niezbędnych do realizacji wymagającego przedsięwzięcia. W 1632 roku odnotowane zostało zrzeczenie się praw przez Rory’ego O’Dea w stosunku do Teige’a O’Briena, w którym Rory zgodził się ustąpić ze swoich udziałów w „zamku lub fortalicji Dromore”, a także z kilku połaci ziemi, za kwotę 100 funtów. Wskazywałoby to, że Teige wcześniej opuścił Dromore i wydzierżawił wieżę rodzinie O’Dea, być może po śmierci żony Slany. W 1632 roku Teige przygotowywał się do powrotu do Dromore. W Irlandii panował wówczas okres niepokojów, a Teige postanowił sprzymierzyć się z gaelickimi lordami, w bezpośredniej opozycji do swojego brata Donougha, czwartego earla Thomond, i syna Donougha, Henry’ego, piątego earla, którzy byli całkowicie zanglicyzowani i popierali angielską administrację.
W trakcie katolickiego powstania z 1641 roku, Teige O’Brien wsławił się jako łupieżca protestanckich osadników z hrabstwa Clare. Prawdopodobnie nie żył już w 1642 roku, gdy jego trzej synowie oblegali zamek Ballyalla i kontynuowali grabienie angielskich przybyszy. Około 1651 roku Dromore, podobnie jak wiele innych irlandzkich domów wieżowych, mogło zostać zniszczone przez interweniujące wojska Olivera Cromwella. Rysunek z 1675 roku wskazywałby, że zabudowania w Dromore były wówczas opuszczone i częściowo zrujnowane, ale sama wieża jeszcze nie naruszona. Jeśli przetrwała zniszczenia dokonane przez wojska angielskie, to być może pozostała w stosunkowo dobrym stanie do XVIII wieku, kiedy to mogła zostać częściowo rozebrana w celu pozyskania kamienia, potrzebnego na budowę nieodległej nowożytnej rezydencji.
Architektura
Wieża zbudowana została na niewielkiej wyspie w północnej części jeziora Dromore, do której być może od północy prowadziła wąska grobla. Założona została na planie prostokąta o długości około 14 metrów i szerokości 9,6 metra. Jej mury zaoblono w narożnikach oraz opięto u podstawy cokołem z pochyłymi elewacjami. W koronie zostały one wyposażone w chodnik straży ukryty za przedpiersiem. Dodatkowo co najmniej jeden z narożników wzmocniono bartyzaną opartą na wysokich ostrosłupowych konsolach, prawdopodobnie utworzoną wtórnie. U schyłku średniowiecza z wieżą sąsiadował kamienny mur, wydzielający niewielki dziedziniec.
Otwory okienne wieży pierwotnie były niewielkich rozmiarów, rozmieszczone na poszczególnych elewacjach zgodnie ze średniowieczną praktyką, nieregularnie. Mniej ważne, niżej położone pomieszczenia doświetlały proste szczeliny z rozglifieniami skierowanymi do wnętrza i fazowanymi obramieniami od strony zewnętrznej. Ważniejsze pomieszczenia wyposażono w wąskie okna z zamknięciami w tak zwane ośle grzbiety. Miały one różną wysokość, profilowane archiwolty i płaskorzeżbione zdobienia po bokach oślich grzbietów. Otwór wejściowy umieszczono pośrodku ściany wschodniej na poziomie gruntu. Jego uskokowy, fazowany i ostrołuczny portal zamykany był żelazną kratą z łańcuchem przeciąganym przez otwory w murze.
Wnętrze wieży dzieliło się na główne pomieszczenia w części środkowej i zachodniej oraz pomocnicze komory w grubości masywnego muru czołowego, wschodniego. Ponadto w grubości narożnika północno – wschodniego znajdowała się spiralna klatka schodowa, ze starannie wyciosanymi stopniami łączącymi wszystkie kondygnacje. W przyziemiu łączył się z nią korytarzowy przedsionek, skomunikowany także z kwadratową komorą przeznaczoną dla strażnika lub odźwiernego. Ta ostatnia doświetlana była pojedynczą szczeliną i wyposażona w ścienną półkę. Główne pomieszczenie przyziemia wieży było podsklepione, natomiast wyższe kondygnacje rozdzielone drewnianymi stropami.
Stan obecny
Do czasów współczesnych zachowała się wschodnia, sięgająca pełnej wysokości połowa wieży. Wzdłużnej ścianie północnej brakuje narożnika, natomiast przeciwległa ściana południowa przetrwała na około połowie długości. Zwieńczenie wieży uległo przebudowie w czasach nowożytnych, przez co wyróżnia się dziś wysokim jakobińskim kominem. Przekształceniu uległa wówczas także część okien, ale oryginalne zachowały się w elewacji czołowej, w której widoczny jest także portal wejściowy. Na jego ościeżu dojrzeć można płaskorzeźbione znaki masońskie. We wnętrzu wyposażenie uległo zniszczeniu lub przekształceniu (kominek na piętrze wieży pochodzi z XVII wieku), warto jednak zwrócić uwagę na precyzyjne wykonanie kamieniarki klatki schodowej. Dawna wyspa jest już obecnie połączona z lądem, zarówno od północy, jak i betonową groblą od południa.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Breen M., Ua Cróinín R., Dromore Castle, Ballygriffy Castle and the Mansion House in Dromore Wood, „The Other Clare”, Vol. 44/2020.
Salter M., The castles of North Munster, Malvern 2004.