Historia
Klasztor w Dromiskin (gael. Druiminiscleann) według tradycji założony miał zostać w późnych latach V wieku przez św. Patryka, misjonarza i organizatora życia religijnego w Irlandii, lub na początku VI wieku przez jednego z jego licznych uczniów, mianowicie niejakiego Lughaidha, który był synem Enghusa, króla Munsteru. W VII wieku patronem klasztoru został św. Ronan, po tym gdy zmarł jako ofiara epidemii, jaka miała miejsce w 664 roku. Jego szczątki w 801 roku miały zostać przeniesione do bogato zdobionego złotem i srebrem oratorium.
W 908 roku klasztor w Dromiskin został spustoszony przez najazd Irlandczyków, a w 978 roku przez duńskich wikingów. Kolejny odnotowany w rocznikach najazd na Dromiskin, ponownie zorganizowany przez wrogie irlandzkie klany, miał miejsce w 1043 roku. Pomimo ciężkich doświadczeń i okresowych ucieczek mnichów do bezpieczniej położonych klasztorów, kompleks monastyczny w Dromiskin pod koniec XI i na początku XII wieku był na tyle bogaty i sprawnie działający, że zdołano wznieść murowaną wieżę – dzwonnicę.
Kres funkcjonowania klasztoru nastąpić mógł wkrótce po anglo-normańskim najeździe na Irlandię, kiedy to na miejscu starych ośrodków monastycznych wprowadzono system parafialny i podział na stałe biskupstwa. Prawdopodobnie w XIII wieku przy starej wieży wzniesiono nowy murowany kościół. Być może w związku z tymi pracami budowlanymi, obniżeniu i ponownemu zadaszeniu uległa wieża. Kościół jeszcze w XV stuleciu został przebudowany w stylistyce późnogotyckiej. Zapewne pełnił on funkcje parafialne i związany był z siedzibą biskupów Armagh (w 1380 roku w Dromskin umrzeć miał arcybiskup Milo Sweetman). Do jego upadku przyczynić się mogła reformacja i późniejsze walki irlandzko – angielskie z połowy XVII wieku.
Architektura
Kompleks monastyczny we wczesnym średniowieczu składać się musiał z wolnostojącego kościoła lub kaplicy, a także z prostych pomieszczeń mieszkalnych i gospodarczych o bliżej nieznanej formie (być może miały one kolisty, typowy dla celtyckich społeczności rzut). Obok kościoła musiał znajdować się wielki krzyż lub kamienna płyta z wyrzeźbionym krzyżem, które nie były znacznikami grobowymi, ale publicznymi, najczęściej bogato zdobionymi pomnikami, wyznaczającymi centralne miejsce klasztoru. W miarę rozwoju, obok kościoła powstawać mogły kolejne kaplice i oratoria, jak odnotowana w IX wieku kaplica św. Ronana. Około początku XII wieku zbudowana została typowa dla celtyckiego monastycyzmu cylindryczna wieża, pełniąca między innymi funkcje obronne lub wartowniczo – ostrzegawcze. Mogły w niej być deponowane najwartościowsze przedmioty mnichów, składowane zwłaszcza w okresach zagrożenia. Na co dzień najwyższa kondygnacja wieży mogła być przeznaczona na dzwonnicę. Całe założenie klasztorne prawdopodobnie otoczone było rowem i wałem na rzucie zbliżonym do koła lub owalu.
Wieża wzniesiona została na planie koła o średnicy 5,2 metra, przy wykorzystaniu wyjątkowo małego, nieopracowanego kamienia, bardziej charakterystycznego dla łączonych wapienno – krzemowymi zaprawami murów anglosaskich, niż dla rodzimych budowli irlandzkich. Wieżę osadzono na solidnej podstawie, dlatego pierwotnie mogła mieć znaczną wysokość, wtórnie, ale zapewne jeszcze w średniowieczu obniżoną do nieco ponad 15 metrów. Zarówno przed, jak i po obniżeniu, wieża zapewne zwieńczona była kamiennych dachem stożkowym, przy czym pierwotny mógł być smuklejszy ze względu na stopniowy spadek grubości muru i średnicy wieży w górnych partiach. Otwory okienne wieży były nieliczne. Co najmniej jedno zamknięte dwuspadowo okno umieszczono od zachodu. Największe otwory znajdować się mogły na najwyższej kondygnacji, prawdopodobnie przeznaczonej na dzwonnicę.
Wejście do wieży utworzono na wysokości około 3,7 metra nad poziomem gruntu, tradycyjnie więc musiało być dostępne za pomocą drabiny lub zewnętrznych drewnianych schodów. Unikalnym rozwiązaniem było natomiast umieszczenie w wieży uskokowego portalu o półkolistym zamknięciu, zbudowanego z masywnych klińców, z archiwoltą osadzoną na impostach utworzonych z pojedynczych ciosów, przenikających przez całą grubość muru. W bocznych przestrzeniach uskoku pierwotnie znajdowały się kolumienki z kapitelami i cokołami zintegrowanymi z murem wieży. Ponadto po bokach portalu znajdowały się wysunięte z lica dwie konsole, prawdopodobnie o formie rzeźbionych głów. Całość wejścia, choć stosunkowo prosta, charakteryzowała się harmonią i brakiem manieryzmu rdzennych form romańskich.
W XIII wieku po wschodniej stronie wieży, być może na miejscu pierwotnego kościoła klasztornego, z łamanego wapienia wzniesiono kościół romańsko – wczesnogotycki. Przypuszczalnie miał on formę salową, bez wyodrębnionego architektonicznie prezbiterium, z dwuspadowym dachem przykrywającym korpus. Jego oświetlenie od strony wschodniej pierwotnie zapewniała triada wąskich otworów lancetowatych, zajmujących dużą część ściany. W XV wieku ściana wschodnia musiała być już z tego powodu niestabilna, gdyż okna wczesnogotyckie zamurowano, a na ich miejscu osadzono mniejsze okno dwudzielne, czworoboczne, z pięciolistnie zamkniętymi maswerkami i zagiętym w narożnikach gzymsem okapowym.
Stan obecny
Jedyną pozostałością wczesnośredniowiecznego klasztoru jest dziś cylindryczna wieża z początku XII wieku, odnowiona w 1879 roku jako dzwonnica sąsiedniego nowożytnego kościoła. Na sąsiednim cmentarzu znajduje się także rekonstruowany wczesnośredniowieczny krzyż oraz pozbawiony zadaszenia XIII-wieczny kościół z zachowanym późnogotyckim oknem wschodnim. Wieża cylindryczna jest jedną z najniższych jakie zachowały się do czasów współczesnych. Choć posiada kamienne zadaszenie, jest ono zapewne wynikiem późniejszych prac remontowych, zaś oryginalny trzon sięga około dwóch trzecich pierwotnej wysokości. Wejście do wnętrza wieży nie jest możliwe, ale warto zwrócić uwagę na unikalny romański portal, niestety pozbawiony kolumienek i jednego z cokołów. Z oryginalnych otworów okiennych zachował się jeden na poziomie drugiego pietra.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Buckley V.M., Archaeological Inventory of County Louth, Dublin 1986.
Davies O., Old Churches in County Louth, Barony of Louth, „Journal of the County Louth Archaeological Society”, Vol. 10, No. 2/1942.
Lalor B., The Irish round tower: origins and architecture explored, Dublin 1999.
Manning C., Early Irish Monasteries, Dublin 1995.
O’Keeffe T., Ireland’s round towers: buildings, rituals, and landscapes of the early Irish church, Stroud 2004.
Ó Muireadhaigh L., St. Patrick and Louth, „Journal of the County Louth Archaeological Society”, Vol. 2, No. 3/ 1910.
Stubbs F.M., Early Monastic History of Dromiskin, in the County of Louth, „The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland”, Fifth Series, Vol. 7, No. 2/1897.