Historia
Klasztor dominikanów prawdopodobnie założony został w Droghedzie w 1224 roku, być może na miejscu wcześniejszego kościoła lub kaplicy pod wezwaniem św. Marii Magdaleny, która została wspomniana na okolicznych terenach około 1206 roku. Fundatorem i inicjatorem sprowadzenia dominikanów do miasta był arcybiskup Armagh, Luke Netterville, pochowany w klasztorze w 1227 roku. Znaczący status konwentu sprawił, że pogrzebano w nim także arcybiskupa Patricka O’Scanlana w 1271 roku. Oba pochówki wskazywałyby, że prace budowlane nad najważniejszymi częściami klasztoru ukończono stosunkowo szybko, najpóźniej w trzeciej ćwierci XIII wieku.
W 1253 roku główne domy zakonu dominikańskiego w Irlandii zostały objęte królewską opieką. W rezultacie, w 1285 roku król Edward I nakazał przekazać dominikanom 35 marek, które miały zostać równo podzielone między klasztory w Dublinie, Cork, Waterford, Limerick i Droghedzie. W 1290 roku u dominikanów z Droghedy odbyła się kapituła generalna zakonu, kolejna miała miejsce w 1303 roku, a trzecia w 1347 roku. Królewskie renty w wysokości 35 marek rocznie były kontynuowane do roku 1358. W 1394 roku duże znaczenie klasztoru zostało potwierdzone, kiedy stał się miejscem poddania czterech irlandzkich wodzów z Ulsteru królowi Ryszardowi II.
Późny okres średniowiecza najwyraźniej przyniósł klasztorowi trudne czasy. W latach 1399, 1401 i 1496, ze względu na niewystarczające jałmużny od mieszkańców, udzielano odpustów w celu zebrania funduszy na utrzymanie budynków, a w 1468 roku klasztor otrzymał coroczną dotację od irlandzkiego parlamentu, ponieważ „popadł w ruinę i ubóstwo wskutek nieustannych grabieży ze strony angielskich wrogów i irlandzkich rebeliantów”. Przeor wydać miał wówczas znaczne środki na remont klasztoru, lecz kościół i większość pomieszczeń mieszkalnych najwyraźniej znajdowały się w ruinie jeszcze przed kasatą klasztoru w 1540 roku. Rok później teren konwentu wydzierżawiono kupcom Walterowi Dowdallowi i Edwardowi Becke. Świeccy właściciele nie przywiązywali wagi do nieruchomości, gdyż budynki zanikły bardzo szybko. Widok Droghedy z 1698 roku ukazał miejsce klasztoru w stanie niemal niezmienionym do XX wieku.
Architektura
Klasztor usytuowany był w północnej części lokacyjnego miasta, wewnątrz obwodu murów obronnych Droghedy. Ograniczały one posiadłość zakonników od strony północnej, z lekkim załamaniem skierowanym ku południowemu – zachodowi. Po stronie zachodniej działka dominikanów kończyła się około 120 metrów za głównymi zabudowaniami klasztoru. Od południa teren klasztoru ograniczała miejska ulica, po stronie wschodniej zakręcająca ku północnej bramie miejskiej św. Dominika (ang. St. Sunday’s Gate). Obszar ten w średniowieczu w dużej części zajmowany był przez cmentarz. Po stronie południowej ze wspomnianą ulicą na wysokości klasztoru łączyła się główna oś komunikacyjna Droghedy, przecinająca w poprzek całe miasto i rzekę Boyne, za którą kończyła się przy bramie Duleek (ang. Duleek Gate).
Zabudowania klasztoru składały się z kościoła i umieszczonej po jego północnej stronie klauzury, zgrupowanej co najmniej dwoma skrzydłami wokół czworobocznego wirydarza. Prawdopodobnie w skład klauzury wchodziło skrzydło wschodnie i zachodnie, natomiast nie ma pewności, czy przed murem miejskim było odpowiednio dużo miejsca dla skrzydła północnego. Ponadto w skład zabudowań klasztoru wschodził szereg pomieszczeń pomocniczych. Jeden z takich budynków znajdował się po stronie wschodniej, między cmentarzem a kościołem. Jego usytuowanie w pobliżu prezbiterium skłaniałoby do przypuszczeń, że pełnił rolę zakrystii. Kolejny budynek znajdował się w północno – zachodnim narożniku klasztoru, przy murze obronnym. W jego pobliżu, po stronie zachodniej, funkcjonował piec do wypalania kafli i dachówek.
Kościół klasztorny przypuszczalnie początkowo był prostą budowlą, typową dla XIII-wiecznych irlandzkich mendykantów. Składać się mógł z pojedynczej nawy i prezbiterium po stronie wschodniej, które zapewne miały taką samą lub zbliżoną szerokość i były przykryte wysokim dachem dwuspadowym. Niewykluczone, że w późniejszym okresie dobudowana została co najmniej jedna nawa boczna. W XIV lub XV wieku, jak w wielu innych późnośredniowiecznych klasztorach na terenie Irlandii, pomiędzy nawę główną i prezbiterium wstawiono czworoboczną wieżę, wyjątkowo smukłą, o szerokości około połowy szerokości kościoła. Jej elewacje podzielono na dwie części gzymsem kordonowym oraz wypełniono z każdej strony dużymi ostrołucznymi oknami dwudzielnymi (wyższymi na najwyższym piętrze, nieco niższymi na środkowej kondygnacji). Od północy wysunięty został ryzalit mieszczący klatkę schodową, sięgający wysokości nieco powyżej gzymsu kordonowego. Zwieńczenie wieży uzyskało formę przedpiersia z ozdobnymi blankami.
W przyziemiu wieżę otwarto na nawę i prezbiterium wysokimi i wąskimi arkadami o ostrołucznych zamknięciach, z kilkoma fazowanymi uskokami, rozdzielonymi głębokimi rowkami. Wnętrze wieży przykryto sklepieniem, ale nie bezpośrednio nad arkadami przyziemia, jak to było najczęściej praktykowane, ale nad oknami drugiej kondygnacji. W efekcie dolna część wieży stanowiła latarnię z dwoma dwudzielnymi oknami. Żebra sklepienia osadzono w narożnikach na konsolach o formie ludzkich głów.
Stan obecny
Współcześnie jedyną widoczną gołym okiem na powierzchni terenu pozostałością klasztoru dominikańskiego jest XV-wieczna wieża dawnego kościoła. W okresie nowożytnym została ona odrestaurowana (między innymi uzupełniono kamieniarkę przedpiersia oraz odnowiono otwory okienne). W jej wnętrzu zachowały się ciekawe wsporniki sklepienne, ponadto uwagę przyciągają wąskie i jednocześnie wysokie arkady. Skromna wiedza o pozostałych zabudowaniach klasztoru znana jest wyłącznie z prac archeologicznych, w trakcie których odkryto pozostałości kafelkowych posadzek pomieszczeń klauzury i relikty pieca.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Bradley J., The Topography and Layout of Medieval Drogheda, „Journal of the County Louth Archaeological and Historical Society”, Vol. 19, No. 2/1978.
Buckley L., Halpin A., Archaeological Excavations at the Dominican Priory, Drogheda, Co. Louth, „Proceedings of the Royal Irish Academy: Archaeology, Culture, History, Literature”, Vol. 95C, No. 5/1995.
De Breffny B., Mott G., The churches and abbeys of Ireland, London 1976.
Kelly M.J., Three Monasteries of Drogheda, „Journal of the County Louth Archaeological Society”, Vol. 10, No. 1/1941.
Leask H.G., Irish churches and monastic buildings. Gothic architecture to A.D. 1400, Dundalk 1958.
O’Sullivan B., Medieval Irish Dominican Studies, Chippenham 2009.
Salter M., Abbeys and friaries of Ireland, Malvern 2009.