Historia
Pierwszy kościół w Dowth zbudowany został najpóźniej na początku XI wieku, gdyż już w 1012 roku w przekazach pisemnych odnotowane zostało zabójstwo dziedzicznego dzierżawcy ziem kościelnych ze Slane (gael. airchennach), dokonane przez osobę o tym samym tytule z Dowth. Zapewne kościół ten funkcjonował do czasu spalenia w trakcie kampanii wojennej Diarmaita Mac Murchada w 1170 roku i znajdował się w tym samym miejscu, w którym na przełomie XII i XIII wieku z inicjatywy anglo-normańskich najeźdźców wybudowano nową świątynię. Od chwili powstania nowy kościół przynależał do augustiańskiego klasztoru w Llanthony Secunda.
W XIV lub XV wieku kościół św. Dawida został gruntownie przebudowany w stylistyce gotyckiej, być może przy wsparciu rodziny Netterville, właścicieli Dowth od początku XIV stulecia. Wpis z 1381 roku w kartularzu Llanthony wspomniał o domku i obejściu związanym z kościołem w Dowth, a także o kilku podupadłych zabudowaniach pomocniczych, które prawdopodobnie znajdowały się w sąsiednim miasteczku Glebe. Patronat Llanthony nad kościołem zakończył się w XVI wieku, wraz z kasatą klasztoru w trkacie działań reformacyjnych króla Henryka VIII.
Kościół św. Dawida funkcjonował do około połowy XVII stulecia. Jeszcze w latach 20-tych arcybiskup James Ussher z Armagh odnotował, że budynek znajdował się w całkiem dobrym stanie, ale już w latach 80-tych XVII był porzuconą ruiną. Do spalenia kościoła doszło najpewniej w trakcie walk irlandzki – angielskich z 1641 roku. W późniejszym okresie nowożytnym jedynie cmentarz przy kościele wykorzystywany był do pochówków rodziny Netterville. Na początku XX wieku przy zabytkowych murach wzniesiono pomnik urodzonego w Dowth poety Johna Boyle’a O’Reilly’ego.
Architektura
Gotycki kościół w Dowth był budowlą dwuprzestrzenną, złożoną z prostokątnej w planie nawy i nieco węższego oraz niższego prezbiterium, po stronie wschodniej zamkniętego ścianą prostą. Całość wzniesiono z kamienia łamanego, przy wykorzystaniu masywnych ciosów do wzmocnienia narożników. Ścian kościoła nie podparto żadnymi przyporami, zbędnymi ze względu na dość dużą grubość murów i brak sklepień. Nad nawą i prezbiterium założone były osobne dachy dwuspadowe, pierwotnie kryte łupkiem, strzechą lub ewentualnie gontem. Nad zachodnim szycztem nawy nadbudowana została okazała dwudzielna dzwonnica. Oświetlenie kościoła zapewniały stosunkowo wąskie okna z ostrołucznymi zamknięciami i rozglifieniami skierowanymi do wnętrza. Wejścia umieszczono w nawie od północy i południa, naprzeciwko siebie. Oba wykonano w prosty sposób, z archiwoltami z klińców zamkniętymi półkoliście.
Stan obecny
Kościół zachował do dnia dzisiejszego mury na całym obwodzie nawy i prezbiterium, choć częściowo uległy one obniżeniu, zwłaszcza w partii wschodniej. Spośród detali architektonicznych wyróżnia się gotyckie okno zachodnie na osi ściany szczytowej nawy, czy dwuspadowo zamknięta wnęka ścienna w południowej ścianie prezbiterium. W południową ścianę kościoła, na wysokości nieco ponad jednego metra, wmurowany jest duży kamień z mocno zwietrzałą płaskorzeźbą, przypuszczalnie przedstawiającą maszkaron sheela na gig. Po wschodniej stronie kościoła znajduje się późnośredniowieczna, choć częściowo przebudowana wieża mieszkalna, natomiast po stronie zachodniej kopiec grobowca neolitycznego.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Brú na Bóinne World Heritage Site Research Framework, red. J.Smyth, Kilkenny 2008.
Fenwick J.P., A reappraisal of the archaeological remains in the vicinity of the great passage tomb and manorial village of Dowth, Brú na Bóinne, Co. Meath, „The Journal of Irish Archaeology”, Vol. 26/2017.
Guest E., Irish Sheela-na-Gigs in 1935, „The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland”, Seventh Series, Vol. 6, No. 1/1936.
O’Kelly C., O’Kelly M., The Tumulus of Dowth, County Meath, „Proceedings of the Royal Irish Academy: Archaeology, Culture, History, Literature”, Vol. 83C/1983.