Historia
Grobowiec zwany Doonmanagh (gael. Dún na Manach) lub Pookauncorrin (gael. Púicín an Chairn) wzniesiony został prawdopodobnie w późnej epoce neolitu. Jego budowę przeprowadziła społeczność pasterska lub wczesnorolnicza, która musiała posiadać podział klanowy z przypisaniem do konkretnego terytorium. Powstanie budowli zapewne ułatwiały łagodne warunki klimatyczne, które nie wymuszały migracji i koczowniczego trybu życia, a co za tym szło wprowadzały przywiązanie do ziemi oraz organizację potrzebną do wznoszenia dużych, złożonych budowli. Zmiana ta zapewne wpłynęła na rozwój poczucia terytorializmu, praw do dziedziczenia, czy chęci oddawania hołdu przodkom. Widocznym przejawem tych aspiracji mogły być monumentalne budowle, pełniące rolę nie tylko miejsc pochówków, ale również przestrzeni służących do przeprowadzania ceremonii i rytuałów religijnych. W późnej epoce brązu grobowiec zapewne nie był już wykorzystywany, ze względu na pojawienie się nowych form pochówków.
Architektura
Grobowiec zbudowany został w szczytowej partii długiego grzbietu, którego strome i wysokie zbocza opadały do jednej z zatok Oceanu Atlantyckiego. Rozciągał się z niego rozległy widok na południe, przez wody zatoki, na górzysty półwysep Iveragh, nawet jeśli w okresie neolitu zbocza były porośnięte drzewami. Bardziej ograniczone było pole widzenia ku północy, na dolinę rzeki Owenalondrig, choć i tak to ukształtowanie terenu oraz jego dominująca pozycja zapewne były jednym z głównych czynników branych pod uwagę przy wyborze lokalizacji budowli.
Doonmanagh należało do grupy grobowców klinowych, gdyż w planie jego kamienny nasyp kurhanowy, wraz z poszerzającą się komorą grobową, od strony czołowej zakończone były formą przypominającą klin. Kopiec prawdopodobne miał kilka metrów wysokości i wymiary w planie obejmujące obszar co najmniej 8 x 5 metrów. Pierwotnie kopiec w całości przykrywał komorę grobową, zorientowaną dłuższą osią dość nietypowo, bliżej linii północ – południe, zamiast dokładnego kierunku wschód – zachód. Wzorem innych budowli tego typu, wzdłuż krawędzi kopca wkopane mogły być większe kamienie, tworzące rodzaj krawężnika chroniącego przed rozproszeniem materiału budowlanego kurhanu.
Komora grobowca utworzona była z dużych, nie poddanych obróbce kamieni, wkopywanych krótszymi bokami na kilkadziesiąt centymetrów w ziemię. Każdy z dwóch dłuższych boków składał się z przynajmniej czterech głazów o wysokości od 0,8 do 1,6 metra, szerokości od 0,5 do 1 metra i grubości około 0,2 – 0,5 metra. Dodatkowy głaz zamykać musiał tylną część galerii i przednie wejście, po zakończeniu pochówku. Komorę grobową przykryto dwoma dużymi i płaskimi, częściowo nachodzącymi na siebie kamieniami o wymiarach 2,3 x 2,1 i grubości 0,2 metra oraz wymiarach 1,5 x 2,2 metra i grubości 0,2 metra. Komora, czy też galeria miała około 3,8 metra długości. Jej szerokość zmniejszała się z 1,7 metra do 0,9 metra. Podobnie zmniejszała się wysokość z 1,5 metra do nieco ponad 0,7 metra.
Stan obecny
Grobowiec Doonmanagh, znany także pod nazwą Pookauncorrin, zachował się do czasów współczesnych w stosunkowo dobrym stanie. Obecnie stoi na styku trzech kamiennych murów rozdzielających pastwiska, w pobliżu polnej drogi odbijającej z asfaltowej szosy Ardramore na północy i Doonties East na południu. Składa się z galerii nakrytej dwoma kamiennymi płytami i częściowo zachowanego kopca, być może odtworzonego w trakcie nowożytnych remontów. Brakuje tylnego głazu zamykającego galerię, zastąpionego wtórnie innymi kamieniami. Zablokowane kamieniami jest też obecnie oryginalne wejście. Za otwór wejściowy służy natomiast przerwa o szerokości 0,9 metra, w której pierwotnie znajdować się mógł kolejny głaz pełniący rolę ściany. Przy grobowcu znajduje się zakrzywiony, rozciągający się od wejścia rząd kamieni, zapewne będący już nowożytną konstrukcją, związaną z wtórnym użytkowaniem grobowca przez pasterzy, jako schronienie dla zwierząt. Kamień po wschodniej stronie przy krawędzi kopca oraz dwa wkopane w ziemię kamienie na północnym – zachodzie, mogą być pozostałościami pierwotnego krawężnika kurhanu.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Cuppage J., Archaeological survey of the Dingle Peninsula, Ballyferriter 1986.
Valera R., Ó’Nualláin S., Survey of the megalithic tombs of Ireland, volume IV, Dublin 1982.