Historia
Doonamona od połowy XV wieku stanowiła własność klanu O’Kelly of Ui Maine, przypuszczalnych fundatorów murowanej wieży mieszkalnej. W XVI wieku odsprzedali ją rodowi Bourke, z którego pochodził Richard MacDavy MacParson, odnotowany w przekazach pisemnych jako właściciel wieży w 1574 roku. W trakcie niepokojów i walk irlandzko – angielskich z końca XVI wieku, wieża przejęta została przez gubernatora, sir Richarda Binghama. Do jej ostatecznego zniszczenia i porzucenia dojść mogło w trakcie irlandzkiego buntu z lat 40-tych XVII wieku.
Architektura
Wieżę założono na fragmencie równego terenu pomiędzy wydłużonymi drumlinami, pierwotnie na południowy – wschód od niewielkiego jeziora i otaczających je mokradeł. Zbudowana została na planie prostokąta o wymiarach około 10,8 x 9,2 metra, przy wykorzystaniu częściowo opracowanego kamienia wapiennego i dokładnie ociosanych bloków w narożnikach. Podstawa wieży prawie na całej wysokości przyziemia wzmocniona była pochyłymi elewacjami. Wysokość wieży pierwotnie sięgała czterech kondygnacji, nad którymi w koronie muru znajdowało się przedpiersie, byż może blankowane, ochraniające dookolny chodnik straży.
Otwory okienne wieży Doonamona, jak w większości późnośredniowiecznych wież mieszkalnych z terenu Irlandii, w większości miały formę szczelinową. Były rozmieszczone nieregularnie i rozglifione do wnętrza. Najprostsze doświetlały najmniej ważne pomieszczenia, takie jak latryny, czy korytarze w grubości murów. Te które pełniły funkcje strzeleckie sfazowano od zewnątrz, z charakterystycznym poszerzeniem fazowania w dolnej części. Przypuszczalnie pomieszczenia mieszkalne na piętrach doświetlano nieco szerszymi i wyższymi oknami, być może z bardzo popularnymi wówczas zamknięciami w tak zwane ośle grzbiety. Od wewnątrz otwory okienne i strzeleckie znajdowały się we wnękach z odcinkowymi zamknięciami.
Wnętrze wieży przykryte było nad głównymi pomieszczeniami drewnianymi stropami, z belkami osadzanymi w czworobocznych gniazdach i podtrzymywanych przez kamienne wsporniki. Wyjątkiem była kondygnacja trzecia, nakryta sklepieniem kolebkowym. Komunikację pomiędzy piętrami zapewniała spiralna klatka schodowa, osadzona w grubości muru wschodniego narożnika wieży. Wejście wraz z korytarzowym przedsionkiem znajdować się mogło na południowym – wschodzie, w jednej z krótszych ścian, tradycyjnie tuż przy klatce schodowej. Jako że czołowy mur południowo – wschodni był grubszy od pozostałych, nad przyziemiem znajdować się w nim mogły dodatkowe komory o funkcji obronnej.
Stan obecny
Wieża znajduje się dziś w bardzo złym stanie. Przetrwała jedynie wzdłużna ściana północno – wschodnia, większość krótszej ściany północno – zachodniej (bez narożnika zachodniego) oraz niewielki fragment ściany południowo – wschodniej, tuż przy narożniku wschodnim. Co gorsza konstrukcja jest niezabezpieczona i narażona na dalszą degradację. Zaprawa łącząca jej kamienie została w dużym stopniu wypłukana, a ciosy w narożach częściowo rozgrabiono. Górną partię, zwłaszcza na poziomie trzeciej kondygnacji, porasta roślinność, przyczyniająca się do rozsadzania murów. Podstawowym zmartwieniem jest jednak duża szczelina o długości 4,5 metra, znajdująca się na południowym krańcu ściany wzdłużnej. Głównym elementem po stronie północno – wschodniej są relikty spiralnych schodów, a także pozostałości sklepienia na poziomie trzeciej kondygnacji. Przetrwało także kilka szczelinowych otworów oraz gniazd po stropach.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
An Archaeological Survey of the Belcarra Area, Co. Mayo, Vol. 2, 1987-1988.
Lyons M., Tower Houses in the Carra Barony of County Mayo: A Condition Review, Castlebar 2009.
Salter M., The castles of Connacht, Malvern 2004.