Historia
Wieża mieszkalna zwana Doonagore (gael. Dún na Gabhair) prawdopodobnie zbudowana została w XVI wieku, być może na miejscu zajmowanym przez starszą siedzibę mieszkalno – obronną z XIV wieku, wzniesioną przez Teigue MacTurlougha MacCona O’Connora, która to z kolei zastąpiła nieodległy cashel lub dún (do którego nawiązywała pierwotna celtycka nazwa Dún na Gabhair, oznaczająca „Fort Zaokrąglonych Wzgórz” lub „Fort Kóz”). Wieża z pewnością już istniała w 1570 roku, kiedy to należała do sir Donnella O’Brien.
W 1582 roku jako właściciel Doonagore odnotowany został niejaki Brian MacCahill O’Connor. W tym czasie majątek O’Connorów chylił się ku upadkowi, a w okolicy trwał masowy transfer ziem i nieruchomości, dlatego Brian mógł być jedynie dzierżawcą lub najemcą, a nie bezpośrednim właścicielem. W 1583 roku znaczna część okolicznych ziem i majątków została formalnie przekazana angielskiej Koronie i ponownie oddana Turloughowi O’Brienowi z Ennistymon, jako głowie klanu O’Brien. Doonagore następnie przeszło w posiadanie rodziny McClancy, dziedzicznych brehonów O’Brienów z Thomond, czyli wywodzących się z okresu średniowiecza gaelickich jurystów, sędziów i genealogów, bazujących na tradycji ustnej i relacjach klanowych.
Po nieudanym powstaniu w 1641 roku Doonagore przypadło Johnowi Sarsfield, zapewne angielskiemu protestantowi, a pod koniec XVII lub na początku XVIII wieku przeszło w ręce rodziny Gore, od której wieża uzyskała nową nazwę. Rodzina Gore wyremontowała wieżę na początku XIX wieku, ale do 1837 roku budowla ponownie popadła w ruinę. Ostanie prace remontowe miały miejsce w latach 70-tych XX wieku, po zakupie w 1971 roku przez nowych prywatnych właścicieli.
Architektura
Wieża wzniesiona została na planie koła o średnicy 8,9 metra. Wraz z otoczonym murem dziedzińcem o wymiarach około 20 x 39 metrów, usytuowana została na pagórku dominującym nad brzegiem oceanu. Choć większość średniowiecznych budowli w regionie Burren wzniesiono z wapienia, wieżę zbudowano z piaskowca, wydobywanego z kamieniołomu Trá Leachain około 2 km na południowy – zachód. Wykorzystywano wąskie i podłużne płyty, układane jedynie z grubsza równymi warstwami, często przemieszane z powodu różnic w wielkości materiału budowlanego. Wapień użyto w wieży jedynie do utworzenia detalu architektonicznego.
Wejście do wieży umieszczono na poziomie gruntu po stronie północno – wschodniej. Jego ochronę zapewniał wykusz machikułowy, nadwieszony na przedpiersiu i dostępny z dookolnego chodnika straży w koronie muru. Otwory okienne i strzeleckie wieży były rozmieszczone nieregularnie. W większości miały formę rozglifionych do wnętrza prostych szczelin. Ważniejsze pomieszczenia na piętrach doświetlały wąskie okna z zamknięciami w ośle grzbiety, w tym okna dwudzielne na najwyższej kondygnacji. Zostały one osadzone w prostokątnych wnękach i udekorowane płaskorzeźbieniami po bokach archiwolt.
Niezwykłym i unikalnym elementem wieży był duży prostokątny otwór latrynowy w południowo – wschodniej części wieży, a więc w miejscu które wystawało poza obwód muru otaczającego dziedziniec. W jego czterech narożnikach umieszczono wystające wspornikowo kamienie. Zostały one wyżłobione, jakby miały spuszczać pokrywę. Cel funkcjonowania takiej pokrywy nie jest pewny, ale mogła być powiązana z mniejszym otworem nad głównym rynsztokiem, co również było nietypowe. Raczej nie pełniła ona funkcji obronnej, gdyż można ją było łatwo zdemontować z zewnątrz, a nad nią nie zastosowano machikuły. Powszechną metodą uniemożliwiania dostępu do latryn było montowanie żelaznej kraty wewnątrz szybu, dlatego instalacja z Doonagore mogła być eksperymentalnym sposobem kontrolowania przepływu powietrza przez kanał ściekowy, aby zapobiec przedostawaniu się przykrych zapachów do pomieszczeń mieszkalnych powyżej.
Wnętrze wieży podzielono na pięć kondygnacji, z których kamiennym sklepieniem kopułowym przykryto jedynie drugą, a pozostałe rozdzielono drewnianymi stropami. Korytarzowy przedsionek w grubości muru chroniony był otworem tak zwanej mordowni. Po lewej stronie łączył się z klatką schodową, ale nie miał wnęki ani komory dla strażnika. Parter był ciasną i ciemną okrągłą izbą o zaledwie 4 metrach średnicy, gdyż grubość muru na tym poziomie sięgnęła ponad 2 metrów. Doświetlały go dwa lub trzy otwory strzeleckie. Poniżej znajdowała się jeszcze mniejsza piwnica o średnic około 3 metrów. Wyżej podsklepione piętro doświetlono czterema otworami szczelinowymi. Drugie piętro wyposażono w trzy otwory okienne, dwie półki ścienne, mały kominek z segmentowym nadprożem oraz latrynę z pochyłym kamieniem skierowanym do szybu. Ponadto schody w murze wiodły z drugiego piętra w dół, do małej komory z pojedynczym otworem doświetlajacym. Była ona ryglowana od wewnątrz i mogła służyć jako miejsce schronienia podczas ataku. Naprzeciwko znajdowała się podobna komora, do której można było wejść z wnęki otworu okiennego. Ją z kolei ryglowano od zewnątrz, dlatego zapewne służyła za celę więzienną. Trzecie, najwyższe piętro mogło pełnić funkcję reprezentacyjnego pomieszczenia, auli. Jako jedyne oświetlane było oknami dwudzielnymi, miało też największe wymiary ze względu na spadek grubości muru obwodowego wieży. Wyposażone było w latrynę w grubości ściany, schody wiodące na dookolną galerię strażniczą powyżej i wnękę ścienną mieszczącą dwie półki.
Stan obecny
Wieża Doonagore jest dziś jedną z zaledwie trzech cylindrycznych wież mieszkalnych w regionie Burren. Obecną formę zawdzięcza nowożytnym i współczesnym pracom remontowym, które między innymi doprowadziły do odtworzenia blankowanego przedpiersia, dachu, portalu wejściowego, części otworów okiennych i wnętrz. Odnowiono także przyległy do wieży mur, dziś oryginalny jedynie w dolnych fragmentach. Obecnie Doonagore jest własnością prywatną, dlatego oglądanie wieży dozwolone jest wyłącznie z zewnątrz.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Breen M., Some Restored Towerhouses in the Burren, Co. Clare, „The Other Clare”, Vol 26/2022.
Carthy H., Burren Archaeology, Cork 2014.
Salter M., The castles of North Munster, Malvern 2004.