Historia
Wieża o nazwie Esker zbudowana miała zostać w późnym okresie średniowiecza z fundacji nieznanej angielskiej rodziny i zburzona przez zbrojnych z klanu Coghlanów. Jeszcze w średniowieczu jej odbudowę przeprowadzić miał ród Nugentów. Od co najmniej 1620 do 1641 roku była własnością Owena Mooneya, który został wywłaszczony i przeniesiony przez władze angielskie do hrabstwa Clare w połowie XVII wieku. W 1657 roku wieża Esker została ukazana na mapie baronii Garrycastle, ale prawdopodobnie jeszcze w drugiej połowie tamtego stulecia lub najdalej w XVIII wieku zaczęła podupadać. Do ostatecznego porzucenia budynku dojść miało na początku XIX wieku.
Architektura
Wieżę zbudowano na skalnym występie nad wschodnim brzegiem niewielkiej rzeki Brook, przy wykorzystaniu kamienia łamanego i nielicznych ciosów, głównie używanych przy obramieniach otworów oraz w niektórych narożnikach. Budynek założono na planie prostokąta o wymiarach 11,6 x 8,3 metra, z dłuższymi bokami na osi wschód – zachód i murami obwodowymi grubości około 2 metrów. Utworzono bardzo wydatną część cokołową o mocno pochylonych elewacjach. Koronę murów przypuszczalnie oryginalnie wieńczyło przedpiersie z dookolnym chodnikiem straży. Elewacje zewnętrzne wieży były surowe, zdominowane przez z grubsza układany warstwami wapień. Jedynie w narożniku południowo – wschodnim na jednym z kamieni wyrzeźbiono Sheela na Gig, rodzaj symbolicznego maszkaronu przedstawiającego kobietę z szeroko rozwartym sromem.
Jak w większości późnośredniowiecznych irlandzkich wież mieszkalnych, otwory okienne w Doon były bardzo wąskie. Na niższych kondygnacjach i w mniej ważnych pomieszczeniach były prostymi, rozglifionymi do wnętrza szczelinami. Na piętrach mieszkalnych okna zamykano w bardzo popularne wówczas tak zwane ośle grzbiety, nierzadko zdobione płaskorzeżbionymi dekoracjami po bokach archiwolt. Otwór wejściowy umieszczono w ścianie wschodniej na poziomie przyziemia, w ostrołucznie zamkniętym i fazowanym portalu z uskokiem, do którego zapewne chowana była żelazna krata. Kratę tą zamykano za pomocą łańcucha przeciąganego przez otwór w ościeżu.
Wnętrze wieży na poszczególnych kondygnacjach dzieliło się na główne pomieszczenia zajmujące część zachodnią i środkową budynku oraz mniejsze komory w części wschodniej. W przyziemiu od wschodu, za korytarzem wejściowym, znajdował się przedsionek, nietypowo duży jak na irlandzkie wieże mieszkalne, ale bez osobnej wnęki lub komory dla strażnika. Połączono go z głównym pomieszczeniem i z klatką schodową w narożniku południowo – wschodnim, za pomocą której dostać się można było na pierwsze piętro. Jako że schody zaczynały się prostym biegiem, a nie formą spiralną, ich podstawę mógł zabezpieczać otwór tak zwanej mordowni, przebity z małej komory w narożniku południowo – wschodnim piętra. Główne pomieszczenie przyziemia doświetlały jedynie dwa szczelinowe otwory, musiało więc tradycyjnie mieć funkcję spiżarni.
Druga kondygnacja wieży w głównym pomieszczeniu ogrzewana była kominkiem osadzonym w ścianie północnej. Tuż obok niego znajdowała się wnęka okienna, z której wąski korytarz w grubości muru prowadził do schowanej za zakrętem latryny, wentylowanej dwoma otworami szczelinowymi. Kolejna komora z dwoma otworami szczelinowymi znajdowała się w grubości muru południowego. Narożnik południowo – zachodni zajmowała spiralna klatka schodowa, łącząca się z wyższymi pietrami. Wschodnią część wieży na poziomie drugiej kondygnacji wypełniała podłużna i wąska komora oraz wspomniane powyżej narożne małe pomieszczenie z otworem mordowni.
Stan obecny
Wieża jest dziś częściową ruiną, zachowaną do wysokości trzeciej kondygnacji, za wyjątkiem nieco wyższego narożnika południowo – zachodniego. Spośród detali architektonicznych uwagę zwracają późnogotyckie otwory okienne, portal wejściowy, kilka portali we wnętrzu wieży, a także maszkaron Sheela na Gig, umieszczony w narożniku południowo – wschodnim. Układ przestrzenny wnętrza wieży wyróżnia się kilkoma nietypowymi rozwiązaniami (dwie klatki schodowe, duży przedsionek, narożna komora z mordownią). Zabytkowa budowla znajduje się blisko publicznej szosy, ale po drugiej stronie rzeki.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
O’Brien C., Sweetman D., Archaeological inventory of County Offaly, Dublin 1997.
Salter M., The castles of Leinster, Malvern 2004.