Historia
Według tradycji cashel, czy też dun, czyli kamienny celtycki gródek, zbudowany miał zostać na jeziorze Doon w X wieku z inicjatywy klanu O’Boyle, choć ich siedziba powstać mogła na miejscu o wiele starszej, sięgającej czasów epoki żelaza. Członkowie klanu mieli go zamieszkiwać nieprzerwanie aż do XVI wieku. Jeszcze w 1530 roku zginąć miał w nim zostać ostatni wódz klanu, Conor O’Boyle, zamordowany z ręki rywala. Najdalej w XVII wieku Doon było już porzucone i stopniowo popadało w ruinę.
Architektura
Cashel wzniesiony został na planie owalu, usytuowanego mniej więcej pośrodku niewielkiej wyspy na jeziorze Doon Lough. Dostęp do niej prawdopodobnie możliwy był jedynie za pomocą łodzi, gdyż odległość od przeciwległego brzegu była znaczna i ewentualne grobla musiałaby mieć co najmniej 100 metrów długości. Teren wyspy był płaski, ale jej brzegi skaliste i miejscami postrzępione. W średniowieczu poza obszarem gródka, a przed linią wody znajdować się mógł jedynie wąski pas suchej ziemi, zmniejszanej w okresach obfitych opadów i przypływów.
Cashel utworzony został z masywnego muru o grubości u podstawy wynoszącej aż 4 metry i wysokości sięgającej co najmniej 4,8 metra, a zapewne pierwotnie nieco większej. Od strony zewnętrzne elewacje muru nachylono, celem wzmocnienia konstrukcji, wznoszonej z układanych bez użycia zaprawy płaskich i wąskich kamieni. Od strony wewnętrznej nie utworzono żadnych wnęk lub komór, poprowadzono jedynie wąskie schody. W koronie muru zapewne przebiegał chodnik straży, przypuszczalnie chroniony jakąś formą przedpiersia.
Nieregularny dziedziniec został lekko wydłużony na osi północny – wschód, południowy – zachód. W obrębie muru uzyskał maksymalną szerokość około 37 metrów, mniejszą w miejscu zwężenia owalu. Brama znajdowała się po stronie wschodniej, gdzie utworzono wąską przerwę w obwodzie. Przejazd bramy połączony był nie tylko z dziedzińcem, ale i ze schodami wiodącymi w grubości muru na koronę obwarowań oraz z przeciwległą komorą, zapewne przeznaczoną dla strażnika.
Stan obecny
Cashel Doon jest w obecnej formie częściową rekonstrukcją z połowy XX wieku, ale i jednym z najważniejszych średniowiecznych zabytków regionu Donegal. Chociaż krótki fragment muru uległ częściowemu zawaleniu, większość jest dobrze zachowana i nadal osiąga wysokość około pięciu metrów. Zabytkowa budowla znajduję się pod ochroną państwa, lecz leży na terenie prywatnym, dlatego do jej obejrzenia wymagana jest zgoda.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
McLaren D., O’Meara T.J., An introduction to the architectural heritage of County Donegal, Dublin 2014.
Óir S., Three Sketches of Donegal Antiquities, „The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland”, Vol. 117/1987.