Historia
Według umieszczonej na wieży inskrypcji, zbudowana została ona w 1598 roku przez Briana McGeoghegana i jego żonę Catherinę O’Connor, jednak płaskorzeźbiony napis wykonany został dopiero na początku XIX wieku, a cechy stylistyczne budynku wskazywałyby na jego wcześniejsze powstanie, około pierwszej połowy XVI wieku. Prawdopodobnie przez większą część istnienia wieża znajdowała się w rękach klanu McGeoghegan, jednych z największych właścicieli ziemskich w regionie. W 1650 roku miała zostać zajęta przez wojska Oliver Cromwella, w trakcie walk irlandzkich katolików z angielskimi protestantami. Po przejęciu budynku dojść miało do wymordowania jego mieszkańców, choć nie ma pewności czy informacja ta nie dotyczyła drugiej wieży o tej samej nazwie w sąsiednim hrabstwie, również własności McGeogheganów. Po zakończeniu konfliktu Donore nadal było zamieszkiwane, a wieżę około 1809 roku poddano remontowi. Do porzucenia budynku doszło dopiero w połowie XX wieku.
Architektura
Budowę wieży przeprowadzono na planie prostokąta o długości 12,3 metra i szerokości 9,5 metra. Masywne mury utworzono z kamienia łamanego, wzmacnianego w narożnikach precyzyjnie opracowanymi ciosami. Bardzo wysoką jakością kamieniarki charakteryzował się również ciosany detal architektonicznych. U podstawy elewacje wieży lekko nachylono, celem wzmocnienia całej konstrukcji. W koronie murów umieszczono przedpiersie, oddzielone od ścian lekkim uskokiem. Za nim znajdował się chodnik straży, obiegający wieżę wokół poddasza. Ze względu na spore rozmiary, bryła wieży była masywna i jednocześnie wysoka.
Mury wieży rozdzielono wąskimi i wysokimi otworami okiennymi, typowymi dla irlandzkiego późnego gotyku, przy czym w co najmniej jednej elewacji rozmieszczono je w osi. Okna rozglifiono do wnętrza, natomiast od zewnątrz były fazowane i zamykane łukami w ośle grzbiety. Niektóre po bokach archiwolt zdobione były płaskorzeźbionymi motywami geometrycznymi typowymi dla sztuki gaelickiej. Otwory rozmieszczano pojedynczo lub grupowano parami. W mniej ważnych pomieszczeniach zastosowano prostokątne szczeliny doświetlające. Ponadto w narożnikach rozmieszczono szczelinowe otwory strzeleckie, pokrywające martwe pola ostrzału.
Otwór wejściowy osadzono na poziomie gruntu w północnej części krótkiej ściany wschodniej. Ostrołucznie zamknięty i fazowany portal zwieńczony został klińcami łuku odciążającego, na których umieszczono motyw triskalonu i flankujące go płaskorzeźbione ludzkie głowy, prawdopodobnie wyobrażające króla i biskupa. Zarówno klińce łuku, jak i samego portalu pokryto licznymi wgłębieniami, tworzącymi ozdobne, w większości czworoboczne panele. Ochronę wejścia zapewniała żelazna krata, zamykana i otwierana ruchem wahadłowym, blokowana łańcuchem przeciąganym przez otwór w ościeżu. Dokładnie nad wejściem, na poziomie przedpiersia na dwóch uskokowych konsolach, umieszczono wykusz machikułowy. Ponadto portal flankował przebity po skosem otwór, za sprawą którego strażnik widział osobę stojącą przed wejściem.
Wnętrze wieży dzieliło się na pięć kondygnacji, połączonych spiralną klatką schodową osadzoną w grubości narożnika południowo – wschodniego. Na poziomie przyziemia była ona połączona z przedsionkiem przy wejściu, natomiast wyżej bezpośrednio z głównymi pomieszczeniami mieszkalnymi. Przyziemie tradycyjnie musiało pełnić funkcję spiżarni, gdyż było doświetlone jedynie dwoma szczelinowymi oknami i nieogrzewane. Podobnie dwoma niewielkimi oknami doświetlona była kondygnacja druga, która jako nieogrzewana musiała mieć jedynie funkcje pomocnicze. Od wschodu przejście łączyło ją z podłużną komorą w grubości muru czołowego, która zapewniała dostęp do dwóch otworów strzeleckich. Trzecia kondygnacja wyposażona była już w kominek i latrynę. Mieszkalna musiała być również kondygnacja czwarta, natomiast najwyższe piętro mogło pełnić rolę reprezentacyjnej auli.
Stan obecny
Wieża stanowi dziś na terenie hrabstwa Westmeath jeden z najlepszych przykładów obronno – mieszkalnego domu wieżowego z okresu późnego średniowiecza. Zawdzięcza to bardzo długiemu, nieprzerwanemu okresowi użytkowania oraz przeprowadzonym na początku XIX wieku pracom remontowym. Budynek wyróżnia się bardzo dobrą jakością murarki oraz licznymi zachowanymi detalami architektonicznymi, takimi jak późnogotyckie otwory okienne i strzeleckie, wykusz machikułowy, czy portal wejściowy z płaskorzeżbionymi zdobieniami.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Breen M., Ua Cróinín R., Securing Against the Unfaithful Steward, „Archaeology Ireland”, Vol. 34, No. 1/2020.
Salter M., The castles of Leinster, Malvern 2004.