Historia
Wieża Donore w hrabstwie Meath zbudowana mogła zostać w późnym okresie średniowiecza, gdyż jej wymiary ściśle odpowiadały wymaganiom dla wież mieszkalnych, jakie zamieszczono w statucie króla Henryka VI z 1429 roku. Władca ten przyznawał dofinansowanie każdemu rodowi, który podjąłby się w ciągu dziesięciu lat budowy obronnej siedziby, chroniącej obszar kontrolowany w Irlandii przez angielską administrację (ang. Pale). Do wzniesienia wieży przyczynić się mógł miejscowy klan McGeogheganów. Utrzymywali się oni w Donore aż do czasu walk irlandzko – angielskich z połowy XVII wieku, kiedy to James, syn Nialla McGeoghegana i około czterdziestu członków jego klanu zostało zabitych, po tym gdy wieża została zdobyta przez cromwellowskiego generała Johna Reynoldsa. W późniejszym okresie wieża zapewne była oddawana w dzierżawę angielskim osadnikom, ale jak większość budowli tego typu musiała zostać porzucona w drugiej połowie XVII wieku lub najdalej w XVIII stuleciu.
Architektura
Wieża zbudowana została po północnej stronie koryta rzeki Boyne, na planie czworoboku o wymiarach 8,2 x 6,6 metra. Była to budowla o niewielkich rozmiarach, wyróżniająca się na tle innych irlandzkich wież mieszkalnych cylindryczną wieżyczką schodową osadzoną w narożniku zachodnim. Częściej spotykanym elementem było zaoblenie pozostałych narożników, a całkowicie powszechnym utworzenie pochyłych elewacji u podstawy budynku. W koronie muru znajdowało się przedpiersie, być może pierwotnie blankowane, chroniące dookolnych chodnik straży.
Otwory okienne wieży były niewielkie, nieregularnie rozmieszczone i bardzo prosto wykonane, bez dekoracyjnego detalu architektonicznego. Utworzono okna szczelinowe o różnych rozmiarach, w zależności od pomieszczenia które doświetlały. Wszystkie rozglifiono do wnętrza, a jeden w przyziemiu północo – wschodniej ściany także na zewnątrz (być może podwójnie rozglifiony był też przeciwległy otwór). Ostrołucznie zamknięty otwór wejściowy umieszczono w jednej z dłuższych ścian, po stronie zachodniej, tuż przy wieżyczce schodowej. Jako że w wypadku wejścia wygoda była ważniejsza niż kwestie obronności, znajdowało się ono na poziomie gruntu. Ochronę zapewniał wykusz machikułowy, nadwieszony na wysokości najwyższego piętra.
We wnętrzu wieży każdą z czterech kondygnacji zajmowało jedno duże pomieszczenie. Korytarzowy przedsionek skomunikowany był z parterem i z klatką schodową, nie miał natomiast komory w grubości muru ani wnęki dla strażnika. Pierwsza i trzecia kondygnacja przykryte były sklepieniami kolebkowymi, zaś nad drugą spoczywał drewniany strop. Najwyższe piętro przykryte mogło być otwartą więźbą dachową lub stropem, jeśli powyżej funkcjonowało jeszcze poddasze. Co najmniej jedna z górnych kondygnacji ogrzewana była kominkiem i wyposażona w latrynę.
Stan obecny
Mury wieży zachowały się do poziomu przedpiersia, ale obecnie są niezadaszone i w wielu miejscach popękane. Przetrwało wiele otworów szczelinowych, a także wykusz machikułowy nad wejściem oraz sklepienie w pomieszczeniu parteru. Samo wejście musiało zostać przekształcone, gdyż na XVIII-wiecznej grafice ukazane zostało jako ostrołuczne, a obecnie ma proste nadproże. Dostęp na piętra nie jest możliwy, ze względu na zawalenie schodów w narożnej wieżyczce. Zabytkowa budowla znajduje się na terenie prywatnym, ale prawdopodobnie istnieje możliwość jej obejrzenia. Pomimo prostoty wykonania stanowi ciekawy przykład irlandzkiej wieży mieszkalnej o kilku nietypowych dla tego kraju rozwiązaniach.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Leask H.G., Irish castles and castellated houses, Dundalk 1951.
Salter M., The castles of Leinster, Malvern 2004.