Historia
Wieża mieszkalna przypuszczalnie zbudowana została w późnych latach XVI wieku z fundacji rodu O’Madden, dzierżącego okoliczne ziemie już od około połowy X wieku. Prace budowlane przy jej wykuszach machikułowych prowadzić miał w 1643 roku Daniel O’Madden (data wykuta na jednej z konsol), co mogło się odnosić do napraw lub przebudowy wzmacniającej cechy obronne budynku w obliczu sytuacji polityczno – religijnej w kraju, lub według alternatywnych interpretacji, do budowy całej wieży. Do jej porzucenia dojść mogło już w drugiej połowie XVII wieku lub najdalej na przełomie XVIII i XIX wieku.
Architektura
Wieżę zbudowano około jednego kilometra od zachodniego brzegu rzeki Shannon, na stosunkowo równym, pozbawionym większych wyniosłości terenie. Czworoboczny wieżowy dom usytuowano po zachodniej części dziedzińca, otoczonego murem obronnym z dwoma cylindrycznymi basztami w narożnikach północno – wschodnim i południowo – zachodnim. Baszty miały średnicę około 4,5 metra i dwie kondygnacje, którymi w niewielkim stopniu przewyższały sąsiednie kurtyny. Wieża mieszkalna także stanowiła część obwodu obronnego, gdyż jej ściana zachodnia i północna skierowane były w przedpole, a narożniki południowo – zachodni i północno – wschodni łączyły się z murem obronnym. Przed frontem wieży funkcjonował dziedziniec wielkości 18,3 x 13 metrów. Dodatkowo po stronie południowej dostęp do baszty zapewniała wolna przestrzeń o szerokości około 4,4 metra. Wejście do północno – wschodniej baszty przysłaniał jednokondygnacyjny budynek, dostawiony na całej długości wschodniej kurtyny. Prawdopodobnie jego dach nie nachodził na chodnik straży w koronie muru obronnego. Brama znajdowała się po stronie południowej, w portalu nad którym zapewne zawieszono wykusz machikułowy.
Podstawa wieży mieszkalnej o wymiarach w planie 11,9 x 9,7 metra, wyposażona została do wysokości 3,3 metra w pochyłe elewacje, wzmacniające stabilność murów (ang. batter). W ich koronie, na wysokości około 14 metrów, umieszczono dookolny, chroniony prostym przedpiersiem chodnik straży. Przedpiersie zapewniało dodatkowe 2 metry wysokości wieży. Na jego narożniku południowo – zachodnim i północno – wschodnim nadwieszono machikułowe wykusze, osadzone na smukłych ostrosłupowych konsolach. Chodnik straży otaczał przykryte dwuspadowym dachem poddasze wieży, w narożniku południowo – wschodnim, nad zakończeniem klatki schodowej, przechodzące w rodzaj wieżyczki strażniczej z osobnym dwuspadowym daszkiem.
Wejście do wieży znajdowało się na poziomie gruntu w ścianie wschodniej, gdzie skierowane było na główną część dziedzińca. Ochronę uskokowego, ostrołucznie zamkniętego portalu zapewniał wspomniany powyżej wykusz machikułowy zawieszony na przedpiersiu i specjalnie w tym celu przedłużony w stronę południową (na elewacji wschodniej podparty był pięcioma konsolami włącznie z narożną, na północnej zaś trzema). Po wejściu osiągało się korytarzowy przedsionek, po prawej stronie połączony z komorą strażnika lub odźwiernego. Nietypowo korytarz nie prowadził na wprost do głównego pomieszczenia, ale zakręcał w lewo, dzięki czemu z przestrzeni przed klatką schodową można było pod skosem przebić otwór strzelecki flankujący wejście. Drugi otwór strzelecki flankował wejście pod skosem z wnęki okiennej w komorze odźwiernego. Portal wejścia oprócz cech obronnych charakteryzował się również detalem dekoracyjnym, mianowicie kutymi punktami tworzącymi linie i obramienia lub całe panele.
Otwory okienne najniższej kondygnacji i mniej ważnych pomieszczeń miały formę rozglifionych do wnętrza szczelin. Część z nich rozszerzała się w dolnej części i zamknięta była późnogotyckimi łukami w ośle grzbiety. Otwory szczelinowe przyziemia pierwotnie zamknięte były małymi okiennicami, których zawiasy i rygle wykonano od wewnątrz ze specjalnie ukształtowanych i kutych kamieni. Na pierwszym piętrze umieszczono nietypowy otwór okrągły, wykuty w jednym kamieniu, z maswerkiem dzielącym okno na trzy prześwity o formie niesymetrycznych kropli lub rybich pęcherzy. Główne pomieszczenia wszystkich pięter wyposażono w prostokątne, przeważnie dwudzielne otwory z gzymsami kapnikowymi.
Wnętrze wieży podzielone zostało za pomocą drewnianych stropów na cztery główne kondygnacje i poddasze. Jak w wielu późnośredniowiecznych domach wieżowych z terenów zachodniej części Irlandii, układ w większości był dwudzielny, z głównymi pomieszczeniami na rzutach zbliżonych do kwadratów w części środkowej i zachodniej oraz z węższymi komorami i spiralną klatką schodową w części wschodniej. Jedynie pomieszczenia trzeciej i czwartej kondygnacji utworzono większe, bez osobnej wąskiej komory wschodniej. Czwarta kondygnacja zapewne pełniła rolę reprezentacyjnej auli, ogrzewanej zachodnim kominkiem i dobrze oświetlonej aż sześcioma oknami. Funkcje mieszkalne o bardziej prywatnym charakterze musiały pełnić kondygnacje trzecia i druga, obie wyposażone w latrynę i kominek. Przyziemie ze względu na słabe oświetlenie służyć mogło celom gospodarczym, przykładowo jako spiżarnia, a po wtórnym wstawieniu kominka w ścianie zachodniej, jako kuchnia.
Stan obecny
Wieża Derryhivenny, pomimo że jest niezadaszona, zachowała się do chwili obecnej w stosunkowo dobrym stanie, włącznie z narożną basztą południowo – zachodnią i dwoma kurtynami muru obronnego. Druga baszta wraz z sąsiednimi kurtynami widoczna jest już tylko na poziomie murów przyziemia, a prawie całkowitej degradacji uległ budynek po wschodniej stronie dawnego dziedzińca. Sama wieża stanowi dobry przykład późnego domu wieżowego, powstałego jeszcze w tradycji późnośredniowiecznej (układ wnętrz, późnogotyckie ośle grzbiety zamykające otwory szczelinowe, ostrołuczny portal wejściowy), ale z elementami wczesnonowożytnymi (np. duże prostokątne otwory okienne, kominy w stylu jakobińskim).
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Leask H.G., Derryhivenny Castle, Co. Galway, „Journal of the Galway Archaeological and Historical Society”, 18/1938.
Leask H.G., Irish castles and castellated houses, Dundalk 1951.
Salter M., The castles of Connacht, Malvern 2004.