Historia
Kromlech zwany Derreenataggart wzniesiony został w epoce brązu, około 1400-800 roku p.n.e. Powstał jako część szeroko rozpowszechnionej tradycji budowlanej, w wyniku której na wyspach brytyjskich powstało co najmniej 900 kamiennych kręgów, na terenie Irlandii skupionych głównie w północno – wschodniej części wyspy (Ulster) i na obszarze południowo – zachodnim (Munster). Nie wiadomo jak długo budowla funkcjonowała i kiedy jej pierwotna funkcja uległa zapomnieniu.
Architektura
Kromlech zbudowany został na płaskim fragmencie terenu, usytuowanym w obrębie zboczy opadających ku cieśninie Bantry na południowym – wschodzie. Pierwotnie składał się prawdopodobnie z piętnastu kamieni, ułożonych na planie okręgu o średnicy około 8,5 metra. Należał do grupy tak zwanych kamiennych kręgów osiowych, rozpowszechnionych na terenie hrabstwa Cork, w których dwa głazy zwane portalowymi, tworzące symboliczne wejście w obręb kromlechu, stały w linii z dużym głazem zwanym osiowym. Kręgi osiowe zawsze miały nieparzystą liczbę kamieni, więc zawsze istniała wolna przestrzeń naprzeciwko kamienia osiowego (zwanego też leżącym). Głazy portalowe zazwyczaj wyróżniały się wysokością, natomiast głazy osiowe stanowiły długie i płaskie kamienie o dłuższych bokach ustawionych wzdłuż obwodu.
Derreenataggart było nietypowym kromlechem, ponieważ jego kamień osiowy znajdował się na zachodzie, a nie na południowym – zachodzie. Ponadto w Derreenataggart kamień osiowy wyróżniał się znaczną masą około 4 ton, stanowiąc jeden z największych głazów w tego typu budowlach. Jego wysokość dochodziła do 1,5 metra, grubość 0,4 metra, a długość do około 2,2 metra, odróżniał się więc na tle pozostałych smuklejszych głazów kromlechu. Nie został poddany obróbce narzędziami, lecz został dobrany w ten sposób by zwieńczenie tworzyła płaska krawędź.
Kamienie północne i południowe kręgu miały od 0,4 do 2,4 metra długości, od 0,15 do 0,3 metra grubości i od 1,2 do 1,9 metra wysokości. Generalnie ustawione zostały w ten sposób, że od najwyższych kamieni portalowych zmniejszały swą wysokość w miarę zbliżania się do kamienia osiowego. Całość miała więc przemyślany układ o nieznanej jednak symbolice. O ile kamienie portalowe mogły stanowić umowną bramę w obręb okręgu, to cel ustawienia pozostałych głazów nie został wiarygodnie wyjaśniony. Ich usytuowanie nie przynosiłoby żadnych korzyści w trakcie prowadzenia obserwacji astronomicznych. Ewentualnie kamień osiowy używany mógł być do wskazywania interesującego obszaru wzdłuż horyzontu, w którym można było poszukiwać wyróżniających się cech krajobrazu.
Stan obecny
Obecnie w kręgu pozostało dwanaście z przypuszczalnych piętnastu kamieni, przy czym w pozycji pionowej ustawionych jest dziewięć, a trzy uległy przewróceniu. Spośród kamieni portalowych jeden jest uszkodzony i ma teraz tylko 0,6 metra wysokości. Na wschodzie, w odległości około jednego kilometra zobaczyć można Chaislain Bheara, czyli stający samotnie, pionowo wkopany kamień o wysokości 3,2 metra. Jest on obecnie ogrodzony, natomiast wstęp na teen kromlechu jest wolny.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Burl A., The stone circles of Britain, Ireland, and Brittany, New Haven-London 2000.
Ó Nualláin S., A Survey of Stone Circles in Cork and Kerry, „Proceedings of the Royal Irish Academy: Archaeology, Culture, History, Literature”, Vol. 84C, 1984.
Ó Nualláin S., The Stone Circle Complex of Cork and Kerry, „The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland”, Vol. 105/1975.
The Old Stones. A Field Guide to the Megalithic Sites of Britain and Ireland, red. A.Burnham, London 2018.