Historia
Delvin (Castletown Delvin) rozwinęło się ze starej irlandzkiej osady klanu O’Finelani (gael. Uí Findalláin), po anglo-normańskim najeździe z drugiej połowy XII wieku, kiedy to ustanowione zostało centrum lordostwa Dealbhna pod zarządem możnego Hugha de Lacy. Hugh ufundował w Delvin w latach 80-tych XII wieku zamek typu motte, a następnie podarował baronię swemu zięciowi Gilbertowi de Nugent, lordowi Meath (według kronikarza Giraldus Cambrensis Hugh de Lacy miał wznieść zamek w 1182 roku, choć nie podał on jego nazwy).
W pierwszej ćwierci XIII wieku pierwotny drewniano – ziemny zamek mógł zostać przebudowany przy użyciu kamienia, gdyż w 1220 roku justiciar Irlandii otrzymał rozkaz, aby Richard de Tuit, trzeci powiernik (ang. feofee) Delvin, przez rok korzystał z ziemi Waltera de Lacy w Mide. Uzyskane z niej dochody miał on przeznaczyć na ufortyfikowanie zamku w Delvin.
W XV wieku potomkowie Gilberta de Nugent zastąpili pierwotną, czy też XIII-wieczną siedzibę okazalszą murowaną budowlą, łączącą cechy późnośredniowiecznego donżonu i wieży mieszkalnej. Zamieszkiwali w niej do około 1639 roku, kiedy to Richard Nugent zbudował wygodniejszą rezydencję, do której wkrótce cała rodzina się przeprowadziła. Średniowieczny zamek został porzucony, a co więcej mógł zostać uszkodzony parę lat później, w trakcie katolickiego powstania i angielskiej interwencji wojskowej Olivera Cromwella.
Architektura
Donżon, czy też wieża mieszkalna z XV wieku, zbudowana została po północnej stronie kopca starszego zamku z końca XII wieku i kościoła parafialnego, przy głównym szlaku przebiegającym przez osadę z północnego – wschodu na południowy – zachód. Była to konstrukcja nieco archaiczna jak na okres późnego średniowiecza, w typie XIII-wiecznych donżonów anglo-normańskich i francuskich. Składała się z centralnego, prostokątnego w planie bloku o szerokości 11,7 metrów i długości co najmniej 15 metrów, którego narożniki wzmocniono półkolistymi i podkowiastymi wieżami. Narożne wieże miały około 5,5 metra zewnętrznej średnicy. Były dość mocno wysunięte przed mury centralnej części budynku, ale pod różnymi kątami. Ich mury były nieco cieńsze niż w części prostokątnej, która w przyziemiu miała masywne ściany o grubości około 2,5 metra.
Zewnętrzne elewacje donżonu charakteryzowały się pochyłymi ścianami w części cokołowej, typowymi dla budownictwa anglo-normańskiego. Mury obwodowe, utworzone z łamanego, częściowo obciosanego od strony lica kamienia, przeprute były w większości nieregularnie rozmieszczonymi otworami szczelinowymi. Ważniejsze pomieszczenia doświetlane były nieco wyższymi i szerszymi, ale nadal szczelinowymi oknami o półkolistych zamknięciach. Koronę ścian wieńczył dookolny chodnik straży, ukryty za blankowanym przedpiersiem i oblegający przykryte dwuspadowym dachem poddasze. Na najwyższej kondygnacji centralnej części budynku nadwieszono co najmniej jeden wykusz, oparty na dwóch wspornikach na ścianie zachodniej. Wejście do donżonu prawdopodobnie znajdowało się w ścianie północnej.
Wnętrze budynku w prostokątnej części podzielone było na trzy główne kondygnacje. Najniższą stanowiło ciemne i nieogrzewane pomieszczenie, zapewne służące za skład i spiżarnię. Wyżej znajdowała się aula (ang. great hall), najważniejsze pomieszczenie reprezentacyjne budynku. Komnata lub komnaty mieszkalne zajmowały najwyższe piętro, podczas gdy poddasze mogło być przeznaczone dla służby lub jako dodatkowa przestrzeń magazynowa. Narożne wieże podzielone były na pięć kondygnacji, z których najniższe były podsklepione, a najwyższe połączone z chodnikiem straży.
Stan obecny
Do czasów współczesnych zachowały się tylko trzy ściany centralnej części późnośredniowiecznego donżonu wraz z dwoma zachodnimi narożnymi wieżami. Całkowicie zanikła ściana północna oraz fragmenty ścian wschodniej i zachodniej, zwłaszcza na poziomie najwyższej kondygnacji. Ponadto przekształceniu uległa w okresie nowożytnym część otworów okiennych, zniszczone zostało blankowanie przedpiersia, przepadły podziały wnętrza, za wyjątkiem wież zachodnich. Na południe od donżonu zobaczyć można ruiny kościoła z połowy XVI wieku, częściowo przebudowanego w XIX stuleciu.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
An introduction to the architectural heritage of County Westmeath, National Inventory of Architectural Heritage, Dublin 2007.
Casey C., Rowan A., Buildings of Ireland. North Leinster, London 1993.
Flanagan M.T., Anglo-Norman Change and Continuity: the Castle of Telach Cail in Delbna, „Irish Historical Studies”, Vol. 28, No. 112/1993.
Salter M., The castles of Leinster, Malvern 2004.