Historia
Wieża Deel (gael. Caisleán na Daoile) zbudowana została w XVI wieku, prawdopodobnie w pierwszej połowie tamtego stulecia, z fundacji możnego klanu Burke (Bourke). Pod koniec XVII wieku została skonfiskowana z powodu zaangażowania właścicieli w walki po stronie króla Jakuba II. Nowymi posiadaczami wieży zostali członkowie rodziny Gore, earlowie Arran, od których uzyskała ona drugą nazwę. W XVII i XVIII wieku była przebudowywana i powiększana o południowe skrzydło, użytkowane między innymi przez Jamesa Cuffa, nieślubnego syna lorda Tyrawley. Budynek miał zostać uszkodzony w trakcie buntu z 1798 roku, ale funkcje mieszkalne wieża i nowożytne skrzydło pełniły aż do lat 20-tych XX wieku.
Architektura
Wieża Deel wzniesiona została na łagodnym zboczu po wschodniej stronie rzeki, na planie prostokąta długości 12,2 metra i szerokości 10,2 metra. Była to okazała budowla o sporych rozmiarach, utworzona z kamienia łamanego i ciosów wzmacniających narożniki. Masywne mury najgrubsze zbudowano na poziomie przyziemia, gdzie utworzono cokół o lekko pochyłych elewacjach. Sięgnął on drugiej kondygnacji, skąd mury wyprowadzono już w pionie. Korona ścian zwieńczona została przedpiersiem, pierwotnie być może blankowanym, wyposażonym w narożniku północno – zachodnim w prostokątną bartyzanę z machikułami.
Okna przebite zostały w murach wieży przy częściowym zachowaniu osiowego układu. W większości były to proste, niewielkie otwory o prostokątnych formach, fazowane od zewnątrz i rozglifione do wnętrza. Ściany przepruto także otworami strzeleckimi przystosowanymi do użycia ręcznej broni palnej. Jeden z nich umieszczono w narożnej klatce schodowej, skąd mógł flankować wejście do wieży. Otwór wejściowy znajdował się na poziomie przyziemia w ścianie północnej, w uskokowym portalu o ostrołucznym zamknięciu. Dokładnie nad nim na przedpiersiu nawieszono wykusz machikułowy. Samo wejście zamykano żelazną kratą, blokowaną łańcuchem przeciąganym przez otwór w ościeżu. Oprócz kraty wejście zapewne blokowano też drzwiami.
Wnętrze wieży dzieliło się na cztery główne kondygnacje, każdą z jednym dużym, nie podsklepionym pomieszczeniem w obrębie murów obwodowych. Sklepienia założone zostały tylko w wąskich komorach osadzonych w grubości ścian, zlokalizowanych przede wszystkim w murze północnym, czołowym, wyróżniającym się największą grubością. Tam na poziomie przyziemia znajdował się korytarz wejściowy, połączony z komorą dla strażnika lub odźwiernego oraz ze spiralną klatką schodową w narożniku północno – wschodnim. Komory i korytarze w grubości murów znajdowały się także w ścianie wschodniej, przykładowo na poziomie drugiej kondygnacji, gdzie umieszczono latrynę. Ściana zachodnia zarezerwowana była dla przewodów kominowych kominków.
Stan obecny
Wieża zachowała do dnia dzisiejszego pełną wysokość. Obecnie od południa sąsiaduje ze zrujnowanym domem z XVII wieku. Część jej otworów okiennych została przekształcona w okresie nowożytnym, zmodernizowane zostały także w XVIII i XIX stuleciu wnętrza, co między innymi doprowadziło do zamurowania pierwotnych kominków i zablokowania latryny na drugiej kondygnacji. Zabytkowa budowla nie jest zamieszkiwana, ani udostępniona dla zwiedzających, prawdopodobnie jednak istnieje możliwość obejrzenia wieży od strony zewnętrznej.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Bence-Jones M., Burke’s Guide to Country Houses, Volume 1: Ireland, London 1978.
Salter M., The castles of Connacht, Malvern 2004.