Historia
Wieża mieszkalna Danganbrack zbudowana została przez Johna mac Teige mac Lochlain Óg MacNamara w ostatnim dwudziestoleciu XV wieku. W 1545 roku odnotowana została jako własność klanu MacNamara (akt hipoteczny z tego roku odnotował, że Teige i John MacNamara z Danganbrack byli świadkami dokumentu). W latach 1570 i 1574 majątek Danganbrack znajdował się już w rękach Conora O’Briena, trzeciego earla Thomond i jego brata Turlougha. Ten drugi był szeryfem Clare, powieszonym w Galway przez Anglików w 1581 roku za udział w buncie.
Na przełomie XVI i XVII wieku MacNamarowie zapewne dzierżawili wieżę, do której odnosiło się ogłoszone w 1620 roku oficjalne przeniesienie Johna MacNamara z Cappagh do Danganbrack. John i jego żona Onory Clancy już w 1614 roku mieli przeprowadzić przebudowę wieży. Córka Johna i Onory, Margaret, poślubiła doktora medycyny Thomasa Arthura i w 1629 roku otrzymała od ojca Danganbrack jako posag. Zmarła przed 1641 rokiem, kiedy to jej mąż został odnotowany jako posiadacz wieży. Mieli syna, Johna Arthura, ale rodzina Arthurów nie przyjęła protestantyzmu, będącego religią państwową, i została następnie wywłaszczona.
Podczas rebelii z lat 40-tych XVII wieku, pozbawieni majątku Irlandczycy wystąpili zbrojnie przeciwko napływającym protestanckim osadnikom, którzy zostali osadzeni na ich ziemiach. James Vandeleure z Sixmilebridge, holenderski protestant, twierdził wówczas, że został obrabowany przez kilku irlandzkich buntowników. Wśród osób wymienionych w jego zeznaniach znalazł się Donough MacNamara z Danganbrack, prawdopodobnie syn wspomnianego Johna MacNamary a także kilku innych wywłaszczonych rdzennych irlandzkich właścicieli ziemskich. Na skutek walk wewnętrznych i zmieniających się potrzeb mieszkaniowych, wieża zapewne podupadła i w XVIII stuleciu została porzucona na rzecz nowożytnego dworu Ballykilty.
Architektura
Wieżę zbudowano w zakolu niewielkiej rzeki Rine, na nieznacznej skalistej wyniosłości terenu. Założona została na planie prostokąta o wymiarach 14 x 9,2 metra, była więc budowlą okazałą, o znacznych rozmiarach jak na późnośredniowieczne domy wieżowe. Masywne mury najgrubsze utworzono od strony czołowej, wschodniej, w jednej z krótszych ścian, w której zlokalizowano na poziomie przyziemia wejście. W koronie murów nie umieszczono typowej otwartej galerii obronnej, ale pozycje strzeleckie znajdować się mogły pod dachem najwyższej kondygnacji. Ponadto obronę wspierały cztery narożne bartyzany, w tym dwie osadzone naprzeciwlegle na wysokich ostrosłupowych wspornikach i dwie osadzone na uskokowych konsolach. Rozbudowane zadaszenie wieży opierało się na aż czterech szczytach.
Ostrołukowy portal wejściowy do wieży zamykano drzwiami blokowanymi ryglem osadzanym do otworu w murze oraz zapewne żelazną kratą przez którą przeciągano mocny łańcuch. Za wejściem długi korytarzowy przedsionek w grubości muru łączył się z komorą strażnika po stronie północnej i spiralną klatką schodową po stronie południowej. Na wprost osiągało się główne pomieszczenie przyziemia, doświetlane trzema szczelinowymi otworami, przy czym korytarz chroniony był otworem mordowni przeprutym z wyższej kondygnacji. Przyziemie było podsklepione, pierwotnie nieogrzewane, przeznaczone na skład lub spiżarnię.
Cztery piętra powyżej przyziemia podzielone były na główne pomieszczenia mieszkalne w obrębie murów obwodowych oraz mniejsze komory w grubości ścian, utworzone zwłaszcza w czołowym murze wieży, nad wejściem. Oświetlenie najważniejszych komnat zapewniały wąskie okna z dekoracyjnymi archiwoltami uformowanymi w późnogotyckie ośle grzbiety, podczas gdy mniej ważne przestrzenie, takie jak klatka schodowa czy latryny, doświetlały proste szczeliny. Najważniejsze pomieszczenia miały zapewnione ogrzewanie kominkami.
Stan obecny
Wieża jest dziś niezadaszoną ruiną o zachowanym pełnym obwodzie murów sięgającym wysokości wszystkich czterech szczytów. Zawaleniu uległy narożne bartyzany, po których pozostały kamienne wsporniki. Część otworów okiennych uległa przekształceniu w XVII wieku, a w miejscach niektórych zieją spore wyrwy. Modyfikacje dotknęły również wnętrza wieży, kiedy próbowano zwiększyć jej standard mieszkalny. Obecnie zabytkowa budowla znajduje się na prywatnym terenie i nie jest udostępniona dla zwiedzających.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Breen M., The Great Chimneypiece of Danganbrack Castle and Ballykilty Manor, „The Other Clare”, Vol 48/2024.
Salter M., The castles of North Munster, Malvern 2004.