Historia
Budynek zwany Wieżą Archbolda wzniesiony został na przełomie XIV i XV wieku, jako jeden z co najmniej siedmiu domów wieżowych usytuowanych w portowym mieście Dalkey. Za ich budowę odpowiadały bogate rody kupieckie, pragnące wzorem rodzin szlacheckich zapewnić sobie bezpieczeństwo, podnieść status i uzyskać przestrzeń mieszkalną i magazynową dla swych towarów. W XVI wieku Wieża Archbolda stanowiła własność rodziny Dungan, która utraciła go w trakcie irlandzkich walk powstańczych z lat 40-tych XVII wieku. Choć Dunganowie przejściowo odzyskali wieżę po restauracji króla Karola, to jednak ostatecznie utracili ją za rządów Wilhelma III. Funkcje mieszkalne wieża zapewne utraciła najpóźniej w XVIII stuleciu.
Architektura
Budynek wzniesiony został jako niski i przysadzisty dom wieżowy o rzucie mocno wydłużonego prostokąta długości 19,3 metrów i szerokości zaledwie 6 metrów. Zbudowany został z kamienia eratycznego i ciosów wzmacniających narożniki, wykorzystanych także do utworzenia obramień otworów. Budowlę podzielono na trzy kondygnacje, zwieńczone lekko wysuniętym przed lico ścian przedpiersiem. Narożnik północno – wschodni osiągnął formę smukłej czworobocznej wieżyczki z własnym przedpiersiem, na elewacji wschodniej powyżej pierwszej kondygnacji nadwieszonej na czterech kamiennych konsolach. Prawdopodbnie do formy wieżyczki wyprowadzony został także narożnik południowo – zachodni, ale bez podwieszania na wspornikach.
Większość otworów w murach wieży miała formę prostych, rozglifionych do wnętrza szczelin. Doświetlały one dwie pierwsze kondygnacje oraz mniej ważne przestrzenie, takie jak klatka schodowa. Nieco szersze i większe okna lancetowate przepruto jedynie na najwyższej trzeciej kondygnacji. Za wyjątkiem fazowania, nie uzyskały one żadnych elementów dekoracyjnych. Otwór wejściowy zlokalizowano w północnej części ściany zachodniej. Wykonano go w prosty sposób, z materiału budowlanego stanowiącego lico sąsiednich ścian, bez ciosowego obramienia. Dokładnie nad wejściem na poziomie przedpiersia zainstalowano drobny wykusz machikułowy.
Wnętrze przyziemia wieży mieściło gospodarczą komorę o funkcji spiżarni i składu. Była ona słabo doświetlona, nie ogrzewana, ale wyposażona w kilka wnęk – półek ściennych, przeznaczonych dla cenniejszych przedmiotów lub na przenośne źródła światła. Wejście na piętro wiodło schodami w grubości muru, zaczynającymi się tuż naprzeciwko wejścia. Druga kondygnacja została przykryta sklepieniem, ale ze względu na słabe oświetlenie nie mogła być wykorzystywana do celów mieszkalnych. Funkcję tą pełnić musiało najwyższe piętro.
Stan obecny
Wieża Archbolda jest dziś tak zwaną trwałą ruiną, budowlą niezadaszoną, ale z pełnym obwodem murów i wieloma pierwotnymi detalami architektonicznymi. Do tych ostatnich należą między innymi otwory okienne, wejście do wieży, czy też wykusz machikułowy. We wnętrzu zachowało się sklepienie drugiej kondygnacji, niestety dostęp do środka nie jest obecnie możliwy. Oglądanie budynku z zewnątrz na szczęście nie jest niczym ograniczone.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Salter M., The castles of Leinster, Malvern 2004.