Historia
Pierwszy kościół w Dalkey zbudowany został około XII wieku, choć nie można wykluczyć wcześniejszej daty jego powstania, sięgającej XI lub nawet X wieku. W XIII lub XIV wieku został powiększony, zapewne w związku z pełnieniem funkcji parafialnej i powiększającą się liczbą ludności miasta. Parafię w Dalkey obsługiwał wówczas kapelan mianowany przez przeora katedry dublińskiej, który mógł mieć udział w decyzji o rozbudowie. W XV wieku, wykorzystując dobrą sytuację finansową miasta i parafii, kościół poddano kolejnej rozbudowie, na skutek której dostawiono późnogotyckie prezbiterium. W takiej formie budynek dotrwał do czasu reformacji, kiedy to został przekazany społeczności protestanckiej. Ze względu na małą ilość wiernych nowego wyznania, głównie angielskich i szkockich żeglarzy oraz kupców, kościół został porzucony w XVII wieku, a następnie popadł w ruinę.
Architektura
Pierwotna forma kościoła z XII wieku mogła być bardzo prosta, zbliżona do kaplicy na nieodległej wyspie. Prawdopodobnie była to budowla salowa na planie krótkiego prostokąta, być może z antami od strony zachodniej, czyli ze ścianami dłuższych boków korpusu wysuniętymi przed krótszą elewację kościoła. Wnętrze oświetlały pojedyncze okna od północy i południa oraz zapewne okno na osi ściany wschodniej. Okno północne zostało rozglifione do wnętrza i zamknięte półkoliście. Bardziej nietypową formę uzyskało okno południowe: wysokie, wąskie, zamknięte prosto, rozglifione do wnętrza i podzielone mniej więcej w połowie wysokości przez horyzontalny szpros. Wejście znajdować się musiało w zachodniej części ściany południowej lub raczej na osi ściany zachodniej.
Prawdopodbnie w XIV wieku korpus kościoła przedłużony został w stronę zachodnią, co prawie dwukrotnie powiększyło pojemność budynku. W wydłużonej ścianie południowej, mniej więcej w połowie długości kościoła, utworzono nowy portal wejściowy o obramieniu wykonanym z klińców i ostrołucznym zamknięciu. Umieszczone w nim drzwi mogły być blokowane ryglem, zasuwanym do otworu w murze. Ponadto w ścianie południowej utworzono od wewnątrz szeroką wnękę z trójlistnym zamknięciem. Cały budynek zapewne przykryto pojedynczym dachem dwuspadowym, bez wyodrębnienia architektonicznego prezbiterium. Część kapłańska mogła być oddzielona drewnianym lektorium lub zaakcentowano wyższym poziomem posadzki.
Pod koniec XV wieku lub w początkach XVI stulecia kościół raz jeszcze powiększono, tym razem po stronie wschodniej, gdzie dobudowano prostokątne w planie prezbiterium o zbliżonej szerokości do starej nawy (ściana południowe prezbiterium utworzyła lekki uskok ze starszym murem). W późnogotyckiej części prezbiterialnej umieszczono od południa portal dla plebana, wykonany w podobnie prosty sposób jak wejście do nawy. Jego ostrołuczną archiwoltę utworzono z podłużnych klińców, ościeża natomiast z masywnych, zgrubnie opracowanych głazów. Oświetlenie prezbiterium zapewniły półkoliście zamknięte, romanizujące, ale późnogotyckie okna, przy czym wschodnie okno dwudzielne ujęto gzymsem okapowym z zagiętymi narożnikami. We wnętrzu prezbiterium otwarto na nawę półkolistą arkadą tęczy.
Stan obecny
Kościół jest dziś niezadaszoną trwałą ruiną o pełnym obwodzie murów. Jego obecna forma jest wynikiem co najmniej trzykrotnej rozbudowy, dlatego posiada elementy pochodzące z około XII wieku (północne i południowe okna w środkowej części budowli), z XIII lub XIV wieku (zachodnia część kościoła z wnęką grobową) oraz fragmenty późnogotyckie (prezbiterium po stronie wschodniej).
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Bradley J., King H.A., Urban Archaeological Survey, Part VIII, County Dublin, [b.m.w.] 1988.
Leask H.G., Irish churches and monastic buildings. The first phases and the Romanesque, Dundalk 1977.
Salter M., Medieval churches of Ireland, Malvern 2009.