Historia
Kaplica w Cullahill prawdopodobnie zbudowana została wraz z sąsiednią wieżą mieszkalną, a więc najwcześniej około przełomu pierwszej i drugiej ćwierci XV wieku, a najpóźniej w pierwszej połowie XVI wieku. Powstała z fundacji klanu MacGillapatricków, katolickich lordów baroni Upper Ossory, dla których najpewniej stanowiła prywatną świątynię. Budynek funkcjonować miał do około połowy XVII wieku, kiedy to został zniszczony w trakcie walk powstańczych Irlandczyków z angielskimi wojskami Olivera Cromwella.
Architektura
Kaplicę usytuowano niecałe sto metrów na zachód od późnośredniowiecznej wieży mieszkalnej. Założona została na planie prostokąta o zewnętrznej długości 19.8 metra i szerokości 9,1 metra, jako prosta budowla salowa bez wyodrębnionej architektonicznie części prezbiterialnej. Mury obwodowe o grubości nieco ponad 1 metra sięgały około 3,5 metra wysokości od strony ścian wzdłużnych: północnej i południowej. Krótsze ściany wschodnią i zachodnią zwieńczono trójkątnymi szczytami, na które założono dwuspadowy dach. W przyziemiu część cokołową budynku zaakcentowano lekko pochyłymi zewnętrznymi elewacjami, w typowy sposób dla budownictwa anglo-normańskiego.
Oświetlenie kaplicy zapewniało jednodzielne okno zachodnie, dwa okna południowe i jedno okno wschodnie. Okno zachodnie przebito wysoko, tak że częściowo weszło w partię szczytu. Zamknięto je łukiem w tak zwany ośli grzbiet, sfazowano od zewnętrz i rozglifiono do wnętrza. Wschodnie okno również zostało sfazowane i jako jedyne wyróżnione szprosem dzielącym otwór na dwa prześwity. Portal wejściowy umieszczony był w zachodniej części ściany południowej. Podobnie jak inne detale architektoniczne utworzony został z kamienia ciosanego.
Jednoprzestrzenne wnętrze kaplicy nie było rozdzielone arkadą tęczy, co najwyżej część prezbiterialną oddzielać mogło drewniane lektorium lub belka tęczowa. W zachodniej części znajdowała się empora o drewnianej konstrukcji, prawdopodobnie przeznaczona dla właścicieli pobliskiej siedziby. Kaplica nie była podsklepiona. Nad całością rozpościerać się musiała otwarta więźba dachowa. We wschodniej części ściany południowej umieszczona została wnęka pisciny, ujęta profilowanym obramieniem z ostrołucznym zamknięciem.
Stan obecny
Kaplica pomimo braku zadaszenia zachowała do dnia dzisiejszego cały obwód murów o prawie pełnej wysokości, włącznie z dwoma szczytami. Niestety większość detali architektonicznych została rozgrabiona ze względu na cenny kamień ciosany. Po większości otworów okiennych i portalu wejściowym widnieją w murach jedynie wyrwy. Podobnie uszkodzone są narożniki budynku, z których wyrwano ciosy. Zachowało się późnogotyckie okno zachodnie oraz piscina we wnętrzu. Wstęp na teren kaplicy jest wolny.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Carrigan W., The history and antiquities of the diocese of Ossory, Vol. III, Dublin 1905.