Historia
Wieża Clodah prawdopodobnie zbudowana została w pierwszej połowie XVI wieku z fundacji klanu MacCarthy. Do 1584 roku znajdowała się już w rękach MacSweeneyów, w czasach których w 1598 roku została splądrowana przez Jamesa FitzGeralda, z powodu odmowy właściciela wzięcia udziału w antyangielskim buncie. Remont przeprowadzić miał jeszcze w tym samym roku Brian MacSweeney i jego żona Orona FitzGerald. Odnowiona wieża po raz kolejny spustoszona mogła zostać w połowie XVII wieku, w trakcie wojskowej interwencji armii Olivera Cromwella. Najpewniej do XVIII stulecia została całkowicie porzucona.
Architektura
Wieża zbudowana została na stoku opadającym w stronę południową i wschodnią ku niewielkiej rzece Bride. W planie uzyskała ona nieczęsty dla irlandzkich wież mieszkalnych kształt kwadratu, o bokach długości około 12,5 metra. W części cokołowej ujęta została pochyłymi elewacjami wzmacniającymi stabilność konstrukcji. Wyżej mury wyprowadzono pionowo, z narożnikami wzmocnionymi dokładnie opracowanymi ciosami, a pozostałymi częściami elewacji utworzonymi z niewielkich kamieni łamanych. Koronę murów zwieńczył dookolnych chodnik straży, pierwotnie zabezpieczony przedpiersiem. W narożniku północno – zachodnim przebiegał on przez wnętrze czworobocznej wieżyczki obserwacyjnej, natomiast w narożniku północno – wschodnim zapewniał dostęp do osadzonej na konsolach bartyzany. Dodatkowo pośrodku ściany południowej i zachodniej nadwieszono na przedpiersiu machikułowe wykusze.
Otwory okienne i strzeleckie rozmieszczone zostały w murach wieży w typowy dla średniowiecza nieregularny sposób. Tradycyjnie najniższe kondygnacje i mniej ważne pomieszczenia doświetlały proste szczeliny, z fazowanymi ościeżami od strony zewnętrznej i rozglifieniami skierowanymi do wnętrza. Część z nich uzyskała półkoliste zamknięcia i drobne żłobkowane zdobienia wokół rozszerzającego się w dolnej części fazowania. Ważniejsze pomieszczenia mieszkalne wyposażono w dwudzielne i nawet trójdzielne okna o prostokątnych obramieniach, wypełnione prześwitami z zamknięciami w formie oślich grzbietów, dodatkowo dzielonymi kamiennymi szprosami w poziomie. Wyjątkowo ozdobną formę uzyskały okna najwyższego piętra, pokryte płaskorzeźbionymi dekoracjami geometryczno – roślinnymi po bokach archiwolt i na gzymsach okapowych. Gzyms okna trójdzielnego osadzono na konsolach przypominających wygięte na boki pazury.
Wejście do wieży znajdowało się na poziomie gruntu pośrodku ściany zachodniej. Pod jednym z wykuszy machikułowych umieszczono tam ostrołuczny portal, wiodący do przedsionka flankowanego przez komorę strażnika lub odźwiernego i zabezpieczonego otworem strzeleckim przebitym z sąsiedniego głównego pomieszczenia. Portal zamykany był żelazną kratą, operującą ruchem wahadłowym, zamykaną do wnęki utworzonej przez uskok ościeża i blokowaną łańcuchem przeciąganym przez otwór w murze. Oprócz niej przejście mogło być blokowane drzwiami z ryglem. Archiwoltę portalu utworzono z dwóch wyjątkowo masywnych kamieni.
We wnętrzu wieży komunikację pionową zapewniała spiralna klatka schodowa osadzona w grubości muru narożnika północno – zachodniego. Gospodarcze pomieszczenie w przyziemiu nakryte było drewnianym stropem. Pomocniczą, nie mieszkalną funkcję musiała także pełnić słabo oświetlona druga kondygnacja, nakryta sklepieniem kolebkowym. Dwa wyższe piętra służyły celom mieszkalnym, przy czym tradycyjnie dla irlandzkich wież mieszkalnych reprezentacyjną aulę umieszczono na najwyższej kondygnacji. Ponadto w grubości murów znajdowały się wąskie korytarze, wiodące do latryn, niewielkich komór o różnorodnym przeznaczeniu i do otworów strzeleckich.
Stan obecny
Wieża zachowała do czasów współczesnych późnogotycką formę, pomimo remontu przeprowadzonego pod koniec XVI stulecia (z tego okresu pochodzą dwa kominki na pietrach budynku) i w XIX wieku (stopnie klatki schodowej zostały wymienione w 1844 roku). Wyróżnia się masywną bryłą i wyjątkowo dekoracyjnymi oknami najwyższej kondygnacji. Zachował się także portal wejściowy i częściowo dwa wykusze machikułowe oraz narożna bartyzana. We wnętrzu sklepienie drugiej kondygnacji uległo częściowemu zawaleniu, a najwyższa kondygnacja pozbawiona jest zadaszenia. Niestety zabytkowa budowla znajduje się na terenie prywatnym i nie jest udostępniona dla zwiedzających.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Cotter E., Heritage Castles of County Cork, Cork 2017.
Salter M., The castles of South Munster, Malvern 2004.