Historia
Wieża Creggmulgrany prawdopodobnie zbudowana została w pierwszej połowie XVI wieku. Według przekazów pisemnych w 1574 roku miała stanowić własność niejakiego Shane’a Roewgha. Około końca XVI wieku lub w pierwszej połowie XVII stulecia została poddana modernizacji. Do porzucenia budynku przyczynić się mogły walki irlandzko – angielskie z lat 40-tych XVII wieku oraz późniejsza interwencja wojskowa Olivera Cromwella, która spowodowała na wyspie duże zmiany własnościowe. Po przejęciu majątków pierwotnych właścicieli przez angielskich osadników, większość późnośredniowiecznych budowli mieszkalno – obronnych została na terenie Irlandii do końca XVII wieku zniszczona lub porzucona.
Architektura
Wieżę usytuowano na niewysokim pagórku po południowej stronie strumienia, przy otoczonym kamiennym murem dziedzińcu. Zbudowana została z częściowo opracowanych bloków kamienia i ciosów wzmacniających narożniki. Jako pierwsza wzniesiona została węższa część wschodnia, mieszcząca wejście, przedsionek, spiralną klatkę schodową i niewielkie pomieszczenia na piętrach. Następnie dobudowane zostało podsklepione przyziemie części zachodniej. Po podwyższeniu starszej części budynku, na koniec zrównano z nią zachodnią partię, uzyskując okazałą sześciokondygnacyjną wieżę mieszkalną na rzucie prostokąta o wymiarach 12,4 x 9 metrów.
Mury wieży u schyłku średniowiecza prawdopodobnie w większości przeprute były doświetlającymi i strzeleckimi otworami szczelinowymi, umieszczonymi zwłaszcza w wejściowej, czołowej części wschodniej wieży. Ważniejsze pomieszczenia na wyższych piętrach mogły być doświetlane nieco szerszymi oknami z zamknięciami w późnogotyckie ośle grzbiety, fazowanymi od strony zewnętrznej i rozglifionymi do wnętrza. Na poziomie trzeciej kondygnacji narożnik północno – wschodni wieży wzmocniono wysuniętym z dwóch stron wykuszem. Ochraniać on mógł dojście do portalu wejściowego w przyziemiu ściany wschodniej oraz część północnego przedpola.
Wnętrze wieży podzielone zostało na część wschodnią, służącą głównie komunikacji, obronności i funkcjom pomocniczym oraz część zachodnią z większymi pomieszczeniami mieszkalnymi. W części wschodniej umieszczono też połączony ze spiralną klatką schodową przedsionek. W grubości murów pięter pomieszczono dość liczne korytarze, zakończone latrynami lub dające dostęp do otworów strzeleckich, między innymi znajdujących się w narożnym wykuszu. Ogrzewanie pomieszczeń mieszkalnych zapewniały kominki.
Stan obecny
Wieża zachowała się do czasów współczesnych w prawie pełnej wysokości, choć bez wieńczącego ściany przedpiersia i z ubytkami murów w narożnikach, skąd rozgrabiono cenne ciosy na materiał budowlany. Duża część otworów okiennych, zwłaszcza w elewacji południowej i zachodniej, została powiększona w okresie nowożytnym. Dobrze widoczne jest łączenie pomiędzy wschodnią i zachodnią częścią budynku, świadek segmentowego procesu budowlanego, nierzadko spotykanego w późnośredniowiecznych irlandzkich wieżach mieszkalnych. Wnętrze budynku może być obecnie niedostępne, gdyż leży on na terenie prywatnym. Wieża jest jednak dobrze widoczna z pobliskiej drogi publicznej.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Salter M., The castles of Connacht, Malvern 2004.