Historia
Grobowiec Creevagh zbudowany został w późnej epoce neolitu lub ewentualnie w początku epoki brązu, około 2500-2000 roku p.n.e. Powstał na planie klina (ang. wedge tomb), a więc w formie popularnej dla najpóźniejszych megalitycznych budowli grobowych (poprzedzanych między innymi typami grobowców dziedzińcowych, portalowych i korytarzowych). W późnej epoce brązu i w epoce żelaza Creevagh nie było już wykorzystywane do celów grzebalnych. Jedynie w okresie nowożytnym jego komorę grobowa mogła być tymczasowo użytkowana jako schronienie.
Architektura
Grobowiec zbudowany został na dość równym terenie, pomiędzy wzgórzem Glasgeivnagh na północnym – wschodzie a grzbietem Parknabinnia na południu. Na południowym – zachodzie teren opadał, przeobrażając się w płytką dolinę. Chociaż okoliczne obszary był skaliste, w okresie neolitu mogły być porośnięte co najmniej bujnymi trawami, a być może także większymi i mniejszymi skupiskami leśnymi. Pośród tych ostatnich pod budowę licznych w regionie Burren megalitów, najpewniej wybierano widoczne z daleka polany lub wykarczowane fragmenty terenu.
Pierwotnie Creevagh składało się z komory grobowej, umieszczonej wewnątrz lekko wydłużonego kopca kamieni o prawdopodobnie obłym wschodnim zakończeniu i rozszerzającej się czołowej części zachodniej, tworzącej rodzaj klina obejmującego niewielki obszar przed wejściem. Długość kurhanu na osi wschód – zachód wynosiła około 11 metrów, szerokość na linii północ – południe 8,5 metra. Konstrukcję kopca wzmacniał krawężnik z kamieni ułożonych wzdłuż krawędzi, zapobiegających rozproszeniu materiału budowlanego. Ponadto czoło kurhanu zbudowane były z dużych płaskich kamieni, ustawianych dłuższymi bokami w pionie, które mogły stanowić zewnętrzny mur także na pozostałych stronach grobowca.
Wejście do grobowca umieszczono po stronie zachodniej, dość nietypowo dla starszych budowli megalitycznych, gdyż nie wpadały do niego promienie wschodzącego słońca, które nie oświetlały też o poranku obszaru przed wejściem, ale zgodnie z odmiennymi już praktykami schyłkowego neolitu. Komora grobowa zmniejszała się wysokością i szerokością z zachodu na wschód. Uzyskała 2,8 metra długości, 1,35 metra szerokości i 1,3 metra wysokości po stronie zachodniej oraz 1,2 metra szerokości i 1 metr wysokości po stronie wschodniej. Jeśli więc wchodzono do wnętrza w czasie ceremonii pochówku, to w mocnym pochyleniu lub na czworakach.
Komora grobowca zbudowana została z długich i płaskich kamieni tworzących ściany. Dodatkową płytę ułożono poprzecznie, przecinając wschodni kraniec komory, a na wszystkie kamienie nałożono duży płaski głaz pełniący rolę stropu. Głaz ten miał nieregularny obrys, 3,5 metra długości, 2,3 metra szerokości i 0,15 metra grubości. Ściany z każdej strony tworzył pojedynczy kamień, przy czym co najmniej jeden z nich był w górnej części poddany obróbce. Kamienie tworzące ściany wzdłużne miały grubość około 0,15-0,3 metra, długość od 1,8 do 4 metrów i wysokość od 1,2 do 1,3 metra. Kamień długości 1,2 metra, szerokości 1,25 metra i 0,1 metra grubości zamknął wschodni koniec komory pod lekkim skosem. Jego górna i południowa strona zostały obrobione do prostych krawędzi przez odłupywanie, zwłaszcza w pobliżu narożników.
Stan obecny
Grobowiec zachował się do czasów współczesnych w stosunkowo dobrym stanie, jak na budowlę z okresu neolitu. W pełnej okazałości widoczna jest komora grobowa, mimo że niektóre z jej kamieni uległy pęknięciu. Pozostałości muru zewnętrznego znajdują się wzdłuż obu boków i prawdopodobnie na wschodnim krańcu komory. Dwa kamienie poza zachodnim krańcem komory wydają się reprezentować czołowy mur zewnętrzny. Bardziej południowy z nich ma niezwykłą wysokość i nadaje monumentalny wygląd zachodniemu krańcowi grobowca. Na północ od komory pozostały trzy kamienie muru zewnętrznego. Kilka nisko osadzonych kamieni w pobliżu krawędzi kopca, w szczególności grupa umieszczona na północnym – wschodzie, może wskazywać na pozostałości krawężnika wokół nie zachowanego kurhanu.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Carleton J., Temples of stone: exploring the megalithic tombs of Ireland, Cork 2007.
Carthy H., Burren Archaeology, Cork 2014.
Valera R., Ó’Nualláin S., Survey of the megalithic tombs of Ireland, volume I, Dublin 1961.