Historia
Wieża Crannagh, czy też Castlecranna (gael. Caisleán na Cranncha) zbudowana został w późnych latach XVI wieku. W 1640 roku stanowiła własność niejakiego Johna Purcella. Przed połową XVII wieku znajdowała się już w ruinie, zapewne z powodu działań militarnych podczas powstania irlandzkich katolików. W XVIII stuleciu w jej sąsiedztwie z fundacji rodziny Lloyd wzniesiono nowsze zabudowania mieszkalne, wieżę zaś zmodernizowano do pełnienia funkcji pomocniczych. Z czasem ponownie popadła w ruinę, z której została podźwignięta w 1982 roku. W 1996 roku spłonął sąsiadujący z wieżą nowożytny budynek, którego ruiny następnie rozebrano, ale sama wieża na szczęście ocalała.
Architektura
Crannagh usytuowane zostało na stosunkowo równym terenie, co wskazywałoby na konieczność utworzenia rowu suchej fosy i co najmniej obwodu drewniano – ziemnych obwarowań, otaczających dziedziniec z zabudową gospodarczą (np. stajnie, spichrze, obory). Wieżę wzniesiono na planie koła o średnicy około 11,8 metrów, utworzonego przez mur o grubości wynoszącej w przyziemiu aż 2,8 metra. Była to budowla masywna, pierwotnie zapewne także dość wysoka, z trzema lub nawet czterema kondygnacjami powyżej przyziemia.
Elewacje zewnętrzne wieży pomimo późnej daty budowy charakteryzowały się surowością. Nie zostały podparte żadnymi przyporami, nie były też dekorowane fryzami lub gzymsami. Zwieńczenie oryginalnie mogło mieć formę blankowanego przedpiersia z otwartym, niezadaszonym chodnikiem straży. Większość otworów okiennych była wąskimi, prosto wykonanymi szczelinami o fazowanych od zewnątrz i rozglifionych do wnętrza obramieniach. Wyższe i nieco szersze okna mogły posiadać najwyższe kondygnacje mieszkalne. Wejście umieszczono od strony południowo – wschodniej na poziomie gruntu, gdzie otwierało się ostrołucznym portalem.
We wnętrzu każdą kondygnację stanowiło główne okrągłe pomieszczenie oraz wąskie komory i korytarze w grubości muru. Wejściowy przedsionek chroniony był otworami tak zwanych mordowni. Łączył się z podłużną komorą strażnika po prawej i klatką schodową po lewej. Na wprost osiągało się gospodarcze pomieszczenie z trzema otworami szczelinowymi osadzonymi w głębokich wnękach. Druga kondygnacja została podsklepiona. Doświetlały ją tylko dwa otwory, z których jeden dodatkowo wyposażono w boczne strzelnice dla ręcznej broni palnej. Trzecia kondygnacja była pierwszą o funkcji mieszkalnej, miała bowiem dostęp do latryny. Mieszkalną funkcję musiała mieć także kondygnacja czwarta i hipotetyczna piąta.
Stan obecny
Wieża Crannagh zachowała do dnia dzisiejszego trzy kondygnacje, przykryte współczesnym dachem stożkowym. Jej wnętrze, zwłaszcza na poziomie trzeciej kondygnacji, uległo modernizacji w okresie nowożytnym. Odnowiona została ponadto część otworów okiennych i strzeleckich. Obecnie zabytkowa budowla stanowi własność prywatną i nie jest udostępniana do zwiedzania.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Cairns C., The tower houses of county Tipperary, Dublin 1984.
Salter M., The castles of North Munster, Malvern 2004.