Historia
Zamek Cramps po raz pierwszy odnotowany został w przekazach pisemnych w latach 1308-1309, choć najpewniej nie była to wówczas jeszcze wieżowa budowla murowana, a co najwyżej dwukondygnacyjny tak zwany dom z aulą. Budowa wysokiej wieży mieszkalnej przeprowadzona została u schyłku średniowiecza, przypuszczalnie w XVI wieku. Należała ona wówczas do earlów Ormond. Kres funkcjonowania wieży nastąpić mógł w trakcie walk irlandzko – angielskich z połowy XVII wieku, lub najdalej w XVIII stuleciu, kiedy to większość późnośredniowiecznych budowli została porzucona ze względu na zbyt surowe warunki mieszkalne.
Architektura
Wieża usytuowana została na płaskim fragmencie terenu, w otoczeniu lekkich pagórków, po wschodniej stronie strumienia, w dość znacznej od niego odległości około trzystu metrów. W okresie późnego średniowiecza uzyskała w planie kształt prostokąta o wymiarach 11,6 x 9,6 metra, z dłuższą osią dokładnie na linii północ – południe i z ryzalitową wieżyczką wysuniętą z narożnika północno – wschodniego. Zbudowana została z łamanego kamienia i ciosów. Te drugie wykorzystano jedynie do utworzenia detali architektonicznych i wzmocnienia narożników, które zbudowano z ciosów dopiero powyżej około 6 metrów wysokości (być może mury dwóch pierwszych kondygnacji stanowiły pozostałość starszej budowli). Mury wieży sięgały około 18 metrów wysokości, gdzie zapewne zwieńczone były blankowanym przedpiersiem, za którym znajdował się dookolny chodnik straży.
Wejście do wieży znajdowało się pośrodku ściany zachodniej na poziomie gruntu. Mniej ważne pomieszczenia i komory w przyziemiu doświetlane były rozglifionymi do wnętrza otworami szczelinowymi. Najprostsze z nich utworzono bez wykorzystania ciosów, wyżej położone wykonano z fazowanymi od zewnątrz ościeżami. Co najmniej jeden otwór szczelinowy umieszczono w typowy dla irlandzkich wież mieszkalnych sposób, mianowicie w samym narożniku budynku. Najważniejsze pomieszczenia mieszkalne i reprezentacyjne wieży oświetlane były większymi oknami jednodzielnymi i dwudzielnymi. W ścianie wschodniej jedno z okien podzielono laskowaniem horyzontalnie i wertykalnie. Jego otwory zamknięto łukami odcinkowymi. Prawdopodbnie podobne okno znajdowało się także na najwyższym piętrze elewacji zachodniej.
Wnętrze wieży podzielone było na cztery kondygnacje, z których drugą przykryto sklepieniem kolebkowym a pozostałe drewnianymi stropami. Komunikację pomiędzy nimi zapewniała spiralna klatka schodowa w zachodnim narożniku. Prawdopodbnie przeznaczenie pomieszczeń odpowiadało późnośredniowiecznym schematom, według których przyziemia przeznaczano na cele gospodarcze, a piętra uzyskiwały funkcje mieszkalne. O higienę mieszkańców dbały latryny, z których jedną nadwieszono na wykuszu na ścianie wschodniej, a kolejne umieszczono w ryzalitowej wieżyczce północno – wschodniej. Wykusz znajdował się także na najwyższym piętrze elewacji zachodniej, ale z racji umieszczenia nad wejściem, musiał on mieć funkcje obronne.
Stan obecny
Wieża jest dziś ruiną, gdyż pod koniec XIX stulecia runęła większa część wejściowej ściany zachodniej i fragmenty krótszej ściany południowej. Prawie pełnej wysokości nadal sięga ściana wschodnia, na której widoczny jest jeszcze wykusz latrynowy oraz liczne otwory okienne i strzeleckie. Zachowała się również północno – wschodnia wieżyczka ryzalitowa. Od południa na skutek zniszczenia murów dojrzeć można przekrój sklepienia kolebkowego nad drugą kondygnacją. Wieża znajduje się obecnie na terenie prywatnej działki rolnej, dlatego na dojście w jej pobliże wymagana jest zgoda właścicieli.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Cairns C., The tower houses of county Tipperary, Dublin 1984.
Salter M., The castles of North Munster, Malvern 2004.