Historia
Prawdopodobnie w VI lub VII wieku w Clonkeen zbudowany został klasztor, założony przez św. Mo-Diomega. Nie wiadomo, czy funkcjonował on jeszcze w XII stuleciu, kiedy to zbudowany został romański murowany kościół, przypuszczalnie pełniący funkcję parafialną (Irlandia pokryta została siecią parafii po synodzie w Ráth Breasail z 1111 roku, który zapoczątkował przejście z systemu monastycznego na diecezjalny i parafialny). Prawdopodobnie w XV wieku kościół poddano częściowej przebudowie późnogotyckiej, nie zmieniającej jednak jego pierwotnego rzutu. Kolejne nieduże zmiany wprowadzano we wczesnym okresie nowożytnym, ale już w 1657 roku kościół odnotowany został jako ruina.
Architektura
Kościół zbudowany został na bardzo prostym planie prostokąta o długości 14 metrów i szerokości 5,4 metra. Prezbiterium nie zostało wyodrębnione z bryły, nie wzniesiono też wieży, ani żadnego aneksu w postaci kruchty lub zakrystii. Bryłę urozmaicały natomiast anty, czyli mury ścian wzdłużnych, wysunięte przed krótsze elewacje wschodnią i zachodnią. Przypominały one płytkie przypory lub pilastry, ale ich zadaniem było raczej podtrzymywanie konstrukcji dwuspadowego dachu, a nie wzmacnianie grubych murów obwodowych. Mury wzniesiono z łamanych wąskich płyt wapienia i bardzo dużych, monolitycznych bloków, poddanych częściowej obróbce.
Pierwotnie oświetlenie kościoła zapewniały wąskie, rozglifione do wnętrza okna o zaokrąglonych zamknięciach. Były one przebite z trzech stron, za wyjątkiem zachodniej fasady. Od strony wewnętrznej były zdobione wałkami i płaskorzeźbionymi ornamentami złożonymi z zygzaków i koralików. Prawdopodobnie w XV wieku wschodnie okno wymienione zostało na późnogotyckie, dwudzielne, złożone z dwóch wąskich i wysokich otworów lancetowatych, od wnętrza umieszczonych we wspólnej, pozbawionej zdobień wnęce o odcinkowym zamknięciu. W okresie późnego średniowiecza wymienione zostało także okno południowej, zakończone tak zwanym oślim grzbietem, po bokach archiwolty z płaskorzeźbionymi dekoracjami.
Wejście do kościoła umieszczone zostało na osi ściany zachodniej. Utworzony został tam romański portal uskokowy z rozbudowaną półkolistą archiwoltą, dekorowaną ustawionymi płasko i wysuniętymi szewronami, płaskorzeźbionymi koralikami i delikatnie wyciętymi wzdłuż krawędzi ząbkami. Dodatkowo zewnętrzną część archiwolty zakończono płaskorzeźbionymi głowami wołów. W uskok portalu osadzone zostały ośmioboczne kolumienki, pokryte na całej wysokości płaskorzeźbionymi wzorami zygzaków i koralików. Ich wyrafinowane kapitele były bardzo podobne do utworzonych w kościele św. Caimina w Inis Cealtra, natomiast czworoboczne cokoły były bardziej unikalne, pokryte delikatnymi pasami małych trójkątów i rzędami koralików.
Stan obecny
Kościół jest dziś niezadaszoną ruiną o zachowanym pełnym obwodzie murów, włącznie z charakterystycznymi antami. Przetrwało romańskie okno północne, a przede wszystkim okazały portal zachodni z XII wieku, niestety bez większości lewej kolumienki. W ścianie wschodniej znajduje się późnogotyckie okno dwudzielne, w ścianie południowej okno jednodzielne. Część okien w ścianach wzdłużnych została zmodernizowana w okresie nowożytnym.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Leask H.G., Irish churches and monastic buildings. Medieval gothic, the last phases, Dundalk 1978.
Manning C., Early Irish Monasteries, Dublin 1995.
Salter M., Medieval churches of Ireland, Malvern 2009.
Westropp T.J., A Survey of the Ancient Churches in the County of Limerick, „Proceedings of the Royal Irish Academy: Archaeology, Culture, History, Literature”, Vol. 25/1904-1905.