Historia
Budowa obronnej osady Cahercommaun (gael. Cathair Chomáin) przypuszczalnie miała miejsce w początkach IX wieku, choć nie wykluczone, że powstała na miejscu starszej, jeszcze nie ufortyfikowanej siedziby z epoki żelaza z V-VI wieku. W okresie wczesnego średniowiecza mogła być ośrodkiem wodzostwa Tulach Commáin lub dynastii Uí Cormaic, mogła też być podległa władzy zwierzchniej królów Cashel, którzy kontrolowali lub wywierali silny wpływ na duże części regionu Burren. W takim wypadku Cahercommaun służyć mogło ochronie urzędników pobierających trybut, czy też daniny (gromadzone wówczas w postaci bydła). Do porzucenia osady doszło prawdopodobnie w X wieku, być może w związku z dojściem do władzy na okolicznych terenach klanu Dalcassian (gael. Dál gCais).
Architektura
Osadę usytuowano przy krawędzi stromego urwiska, opadającego do wąwozu o osi północny – wschód, południowy – zachód i głębokości około 30 metrów. Jeśli przebiegał nim szlak komunikacyjno – handlowy, to znajdował się on pod kontrolą mieszkańców osady. Cahercommaun zajmowało całkowitą powierzchnię 0,7 ha i składało się z trzech szeroko rozstawionych linii fortyfikacji, przylegających do krawędzi wąwozu od północy. Broniły one dostępu z kierunku wschodniego, południowego i częściowo zachodniego, podczas gdy strona północna i północno – zachodnia była zabezpieczona naturalną ścianą klifu.
Wewnętrzny obwód obwarowań był najmasywniejszy i jako jedyny zakreślał pełny obwód, chociaż od strony północnej, gdzie przylegał do krawędzi wąwozu, jego grubość uległa zredukowaniu. Składał się z muru o średniej szerokości 7,5 metra, dochodzącej maksymalnie po stronie zachodniej do aż 11 metrów. Wysokość muru sięgała co najmniej 4 metrów. Jako że zbudowano go na naturalnej platformie, od strony zewnętrznej wysokość była dodatkowo spotęgowana o 0,7 metra. Konstrukcja muru zbudowana była z rdzenia usypanego z gruzu i obłożonego z obu stron warstwami bloków wapienia. Na wewnętrznej stronie południowo – zachodniego odcinka muru znajdowało się tarasowanie, składające się z dwóch stopni i pięciu nisz. Brama umieszczona była po stronie wschodniej, gdzie utworzono wybrukowaną przerwę w murze o szerokości 1,5 metra. Korytarz bramny miał około 8 metrów długości i był przykryty kamiennymi płytami. W ostatniej fazie funkcjonowania osady został przebudowany, tak by prowadził na wprost, ku nowo powstałej na dziedzińcu centralnej budowli.
Środkowy mur obronny znajdował się w odległości 10–13,5 metra od wewnętrznego. W planie miał kształt półkolisty, gdyż stykał się z krawędziami wąwozu i nie obejmował pełnego obwodu. Jego szerokość wynosiła około 2,1 metra, natomiast pierwotna wysokość mogła być porównywalna do szerokości lub niewiele niższa. Mur zewnętrzny zbudowany został na podobnym planie, ale obejmował znacznie większy obszar terenu. Jego grubość również wynosiła około 2,1 metra, przy czym mogła się w dość dużym stopniu wahać na poszczególnych odcinkach. Mur zewnętrzny i środkowy prawdopodobnie nie miały zbyt dużej wartości militarnej. Łączyły je dwie lub trzy ściany poprzeczne, dzielące międzymurze na mniejsze obszary, najpewniej związane z przechowywaniem stad zwierząt hodowlanych. Po stronie wschodniej brama wewnętrznego obwodu tworzyła prosty korytarz, przecinający środkowy i zewnętrzny mur, z dodatkowymi bocznymi furtami na teren międzymurzy, które nie miały własnych bram zewnętrznych.
Zabudowa mieszkalna osady skoncentrowana była w obrębie wewnętrznego muru obronnego. Składała się co najmniej z pięciu domostw, około sześciu przybudówek przystawionych do muru obronnego i dwóch ziemianek w postaci podziemnych korytarzy wyłożonych kamieniem (jeden z nich prowadził do północnego urwiska i mógł służyć jako sekretna droga ucieczki). Przynajmniej pięć kolejnych domów funkcjonowało na terenie między murami środkowym i zewnętrznym. Domostwa miały zazwyczaj okrągły w planie kształt, mierzący od 4,5 do 9,6 metra średnicy. W późniejszym okresie funkcjonowania osady zastępowane były bardziej popularnymi domami na rzutach prostokątnych, z których jeden o znacznych rozmiarach stanął w środkowej części dziedzińca.
Stan obecny
Cahercommaun jest jednym z najbardziej imponujących zabytków wczesnośredniowiecznej architektury obronnej na terenie Burren. Do dnia dzisiejszego w najlepszym stanie zachował się mur wewnętrznego obwodu obronnego. Mur środkowy uległ najznaczniejszej degradacji. Najlepiej widoczny jest na południowym – zachodzie, gdzie ma jeszcze do 1,7 metra wysokości. Mur zewnętrzny jest lepiej zachowany niż środkowy, chociaż wschodnie i zachodnie krańce, gdzie zbliża się do wąwozu, uległy w dużej mierze zanikowi. Wstęp na teren zabytkowej budowli jest wolny, przy czym na dojście do niej potrzebny jest około 20 minutowy spacer.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Carthy H., Burren Archaeology, Cork 2014.
O’Driscoll J., Picture Perfect: Using Drone Technology and Photogrammetry Techniques to Map the Western Stone Forts of Ireland, „Journal of Field Archaeology”, 44/2019.
Westropp T.J., The ancient forts of Ireland, Dublin 1902.