Historia
Wieża mieszkalna w Balrothery zbudowana została w XV wieku, kiedy to anglo-normańscy lordowie z regionu Pale intensywnie umacniali swoje posiadłości, w obawie przed niepokojami, gaelickimi najazdami i konfliktami wewnętrznymi. Początkowo mogła być własnością władz kościelnych, powiązanych z plebanią miejscowej parafii. Prawdopodobnie w XVII wieku wieża została przebudowana. Przekształcono jej przedpiersie i dodano wysokie ceglane blanki. Ponadto wysokość dachu została obniżona, zmodyfikowano część okien oraz dostawiono drewnianą południową dobudówkę o wysokości równej z wieżą. W nowej formie wieża funkcjonowała najdalej do końca XVIII stulecia. W pierwszej połowie XIX wieku była już opisywana jako opuszczona i zaniedbana.
Architektura
Wieża zbudowana została na wzniesieniu, nieco niższym niż to, na którym stał oddalony o około 30 metrów średniowieczny kościół św. Piotra, usytuowany po stronie północnej. Wieżowy dom był budowlą niewielką w swojej kategorii, o smukłej bryle, wzniesioną na planie czworoboku, z czterema kondygnacjami od strony zachodniej i trzema od strony wschodniej. Podstawa budynku ujęta została wydatnym cokołem o pochyłych elewacjach, wzmacniającym statykę ścian. Zarówno na poziomie cokołu, jak i wyżej, narożniki wieży wzmocniono ciosami, podczas gdy ściany wzniesiono z wapiennego kamienia łamanego. Korona muru zwieńczona była blankowanym przedpiersiem, za którym na dużych kamiennych płytach o grubości 10-16 cm poprowadzony był chodnik straży. Otaczał on przykryte dwuspadowym dachem poddasze.
Wejście do wieży umieszczono na poziomie przyziemia w ścianie zachodniej, w ostrołucznym portalu o lekko spłaszczonej archiwolcie. Pierwotne otwory okienne w dolnych kondygnacjach i mniej ważnych przestrzeniach (np. klatka schodowa) miały formę prostych szczelin. Pomieszczenia mieszkalne ośwetlały ozdobne okna z zamknięciami o kształtach wydatnych trójliści, z których środkowe płatki były ostro zakończone. Otwory tego typu nie należały do typowego repertuaru okien w późnośredniowiecznych irlandzkich wieżach mieszkalnych i wynikać mogły z kościelnej własności wieży. Rzadko spotykane były również stosunkowo szerokie okna półkoliste. Na poziomie przedpiersia przepruto liczne nieduże otwory czworoboczne, służące do usuwania nadmiaru wody deszczowej z chodnika straży.
Przyziemie wieży przykryte zostało sklepieniem kolebkowym, natomiast wyższe kondygnacje drewnianymi stropami. Nad poddaszem z dwuspadowym dachem rozpięta mogła być otwarta więźba dachowa. Komunikację pionową między kondygnacjami zapewniała spiralna klatka schodowa w północno – zachodnim narożniku. Podział funkcjonalny pomieszczeń wieży zapewne nie odbiegał od innych domów wieżowych. Przyziemie musiało mieć funkcje gospodarcze, służąc jako skład i spiżarnia, natomiast piętra pełniły rolę mieszkalną. Pomocniczy charakter musiało mieć poddasze, być może przeznaczone dla straży lub służące za dodatkową przestrzeń magazynową.
Stan obecny
Zabytkowa budowla jest dziś własnością prywatną i znajduje się na północnym krańcu gminy Glebe South, tuż obok późnośredniowiecznej wieży kościoła św. Piotra. Mury wieży zachowały się praktycznie w całości, a co więcej w ostatnich latach zostały odrestaurowane (usunięto porastającą budowlę roślinność, założono system drenażowy, uzupełniono ubytki zaprawy murarskiej, skonsolidowano ściany i sklepienie). Nowożytne przekształcenia wieży są stosunkowo nieduże i ograniczają się do wykonanego w cegle przedpiersia, zamontowanego we wnętrzu parteru kominka z ceglanym przewodem kominowym, czy zmodyfikowania części otworów okiennych (głównie w ścianie wschodniej, zapewne w celu zrekompensowania utraty światła od zachodu, gdzie w XVII wieku dostawiono drewnianą przebudówkę). Oryginalne okna zachowały się w elewacji zachodniej i północnej. Przetrwał także oryginalny portal wejściowy (obecnie zamurowany) i szereg portali we wnętrzu wieży.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Carrol J., Archaeological excavations at Rosepark, Balrothery, Co. Dublin, Dublin 2008.
O’Carroll F., Tower House at Glebe South Balrothery, Co. Dublin, Archaeological Oversight Report, [b.m.w.] 2023.