Ballynoe – kromlech

Historia

   Kromlech zwany Ballynoe prawdopodobnie zbudowany został w późnej epoce neolitu. Stanowił część megalitycznej tradycji budowlanej, która rozprzestrzeniła się w Brytanii i Irlandii, w efekcie czego na obu wyspach powstało co najmniej 900 kamiennych kręgów. Ballynoe przypuszczalnie miało znaczenie kultowe lub ceremonialne związane z pochówkami. W jego obrębie grzebano skremowane zwłoki, a prawdopodobnie w epoce brązu wybudowano wewnątrz duży kopiec (cairn) mieszczący kolejne pochówki bardziej znaczących przedstawicieli miejscowej społeczności.

Architektura

   Kromlech Ballynoe zbudowany został na planie koła o średnicy około 33 metrów. Utworzony był z około 60-70 głazów ułożonych wzdłuż krawędzi kręgu, ustawionych dłuższymi bokami pionowo i częściowo wkopanymi w grunt. Dwa dodatkowe kamienie umieszczono poza obwodem koła po stronie zachodniej, być może w celu oznaczenia symbolicznego wejścia o szerokości wynoszącej nieco ponad 2 metry. Pierwotnie krąg mógł być otoczony rowem.
   Do budowli dobrano głazy o maksymalnej wysokości około 1,8-2 metrów (niektóre były nieco mniejsze). Kamienie wykorzystane do budowy kręgu nie były opracowywane narzędziami, a jedynie dobierane pod względem wielkości i kształtów. Na części z nich utworzone zostały jednak ludzką ręką  koliste i owalne otwory o nieznanym przeznaczeniu. Wszystkie kamienie pierwotnie stać mogły bardzo blisko siebie, bez żadnych większych przerw w obwodzie.
   Pośrodku kręgu utworzony został kamienno – ziemny kopiec (cairn) o osi wzdłużnej na linii wschód – zachód, otoczony wzdłuż krawędzi większymi kamieniami, które miały zapobiegać rozproszeniu i obsuwaniu materiału budowlanego. Kopiec mieścił we wschodnim krańcu ciałopalny pochówek. W zachodniej części kopca umieszczono bardziej złożony grobowiec, podzielony na trzy części. Ponadto obszar między kopcem a kamiennym kręgiem wykorzystywano do wykopywania małych dołów, w których składano skremowane ludzkie szczątki oraz ceramikę.

Stan obecny

   Kromlech wraz z umieszczonym pośrodku kopcem grobowym zachował się w stosunkowo dobrym stanie. Obecnie składa się z około 50 głazów. Kamienie wciąż ustawione są w miarę równomiernie na całym obwodzie, za wyjątkiem większej przerwy po stronie północno – zachodniej. Wstęp na teren zabytku jest wolny, choć mieści się on w pewnym oddaleniu od dróg.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Davies O., Stone Circles in Northern Ireland, „Ulster Journal of Archaeology”, Third Series, Vol. 2/1939.

The Old Stones. A Field Guide to the Megalithic Sites of Britain and Ireland, red. A.Burnham, London 2018.