Historia
Pierwsze zabudowania sakralne wniesione zostały w Ballynakill (gael. Baile na Cille) w V lub VI wieku, wraz z założeniem wczesnochrześcijańskiego klasztoru. W początkach XIII wieku na jego miejscu zbudowany został murowany kościół parafialny, powiększony o późnogotycką kaplicę w XV lub XVI wieku. Pierwotną funkcję pełnił on zapewne do czasu reformacji lub okresu licznych wojen z przełomu XVI i XVII wieku. W 1678 roku dobra w baronii Ballymoe i parafii Ballinakill otrzymała rodzina Burke, z której fundacji w początkach XVIII stulecia odnowiono i częściowo przebudowano kaplicę.
Architektura
Kościół wzniesiony został ze zgrubnie ciosanego lokalnego wapienia. Został zorientowany względem stron świata pośrodku owalnego w planie cmentarza o wymiarach około 62 x 41 metrów, będącego pozostałością po wczesnośredniowiecznym założeniu monastycznym. Miejsce to pierwotnie ogrodzone było gliniano – ziemnym wałem, prawdopodobnie oblicowanym kamieniem, usytuowanym na kulminacji niewysokiego wzgórza, czy też pagórka. Przed wałem utworzony był rów, z którego czerpano materiał budowlany w czasie sypania wału.
W XIII wieku kościół był prostą budowlą salową, utworzoną na planie prostokąta o wymiarach około 21,5 x 6 metrów, bez wyodrębnionego zewnętrznie prezbiterium, bez wieży, czy też jakiegokolwiek aneksu w postaci murowanej kruchty lub zakrystii. Oświetlenie kościoła zapewniały szczelinowe, rozglifione do wnętrza otwory. Jeden umieszczony został we wschodniej części ściany południowej, kolejny w części zachodniej tejże ściany, przy czym ten ostatni znajdował się wyżej, musiał więc doświetlać emporę lub piętro w zachodniej części nawy. Od wschodu promienie słoneczne wpadały do wnętrza kościoła przez parę okien. W ścianie zachodniej znajdowało się wejście.
W XV lub XVI wieku do wschodniej części południowej ściany kościoła dobudowana została czworoboczna kaplica, usytuowana dłuższą osią prostopadle do osi kościoła. Wejście do kaplicy przepruto w południowym murze prezbiterialnej części kościoła, gdzie umieszczono półkoliście zamkniętą arkadę z archiwoltą podtrzymywaną w podłuczu przez dwa ostrosłupowe wsporniki. Otwory okienne kaplicy miały formę ostrołuczną. Wyróżniało się duże okno południowe, wypełnione czterodzielnym maswerkiem i ujęte nad archiwoltą gzymsem okapowym.
Stan obecny
Mury kościoła uległy dość mocnej degradacji, a co więcej są silnie zarośnięte bluszczem, który może maskować kolejne uszkodzenia. Spośród XIII-wiecznych detali architektonicznych widoczny jest tylko jeden południowy otwór okienny kościoła (być może dwa okna wschodnie znajdują się pod gęstą roślinnością, ale obecnie są niewidoczne). Zachowana w lepszym stanie kaplica wyróżnia się okazałym oknem południowym, w którym dzięki zamurowaniu w dobrym stanie przetrwał maswerk. Ponadto zobaczyć można arkadę wiodącą do kaplicy od strony kościoła. We wnętrzu kaplicy po lewej stronie okna południowego znajduje się nagrobek, który jest jednym z zaledwie dwóch zachowanych na terenie Connacht średniowiecznych wizerunków, przedstawiających rycerza w zbroi.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Conaghan J., Crumlish R., Hanniffy R., Lusby J., McManus G., Pollard T., Ballinakill Abbey, Glinsk, Co. Galway, Conservation Report, [b.m.w.] 2021.
Harbison P., A Thousand Years of Church Heritage in East Galway, Dublin 2005.