Historia
Klasztor augustiański w Ballyboggan pod wezwaniem Trójcy Świętej ufundowany został przez Jordana de Cumin pod koniec XII wieku. Kościół i zabudowania klasztorne wzniesione zostały w XIII stuleciu, w momencie gdy do architektury zaczęła przenikać stylistyka wczesnogotycka. Pomimo pożaru z 1446 roku i problemów spowodowanych przez epidemie dżumy, konwent był u schyłku średniowiecza stosunkowo bogaty. Należał do grupy najwcześniej rozwiązanych klasztorów w diecezji Meath. Majątek konwentu w latach 30-tych XVI wieku otrzymał William Bermingham, jeden z sędziów dokonujących wyceny Ballyboggan. Prawdopodobnie był on spokrewniony z tamtejszym ostatnim przeorem Thomasem Berminghamem. Zabudowania i dobra ziemskie konwentu zostały w 1538 roku wydzierżawione lordowi Leonardowi Gray. Pomieszczenia klauzury miały dość szybko popaść w ruinę, utrzymywany w dobrym stanie był jedynie dawny kościół klasztorny, który służył jako parafialny. Ostatecznie jednak także i on najdalej w XVIII stuleciu został porzucony.
Architektura
Klasztor Trójcy Świętej znajdował się na lekko pagórkowatym terenie po północnej stronie rzeki Boyne, w pobliżu przeprawy na południowym – wschodzie. Zabudowania składały się z orientowanego względem stron świata kościoła (z lekkim odchyleniem prezbiterium ku północy) oraz usytuowanej po jego południowej stronie klauzury, otaczającej czworoboczny dziedziniec wirydarza. W pobliżu miał też funkcjonować młyn wodny, cmentarz, sad i ogrody. W części gospodarczej klasztoru zapewne znajdowały się pomieszczenia potrzebne do codziennego funkcjonowania konwentu (np. stajnie, spichrze, obory).
Kościół klasztorny był budowlą stosunkowo prostą, ale o wyjątkowo okazałych rozmiarach, jak na sakralne konstrukcje w regionie, mierzącą około 58,8 metrów długości i 7,8 metrów szerokości. Składał się z pojedynczej nawy, największej części całego założenia, a także z prezbiterium, po stronie wschodniej zamkniętego ścianą prostą. Budowla posiadała również dwa ramiona transeptu. Kościół przykrywały dachy dwuspadowe, oparte na trójkątnych szczytach, przy czym nad nawą i prezbiterium mógł się znajdować wspólny dach.
Oświetlenie kościoła zapewniały wąskie i wysokie lancetowate okna z profilowanymi obramieniami, rozglifione po stronie wewnętrznej. Nieco szersze okno ostrołuczne oświetlało prezbiterium od strony wschodniej. Główne, największe okno nawy znajdowało się w ścianie zachodniej. Mogło ono być efektem gotyckiej przebudowy z okresu późnego średniowiecza. Elewacje zewnętrzne kościoła były proste, rozdzielone otworami maczulcowymi po wykorzystywanych w trakcie prac budowlanych rusztowaniach. W ścianie wschodniej szczyt oddzielony został od części z oknem gzymsem. Podobny gzyms posiadała także północna ściana prezbiterium oraz południowa ściana nawy, do której przylegać mógł krużganek.
Stan obecny
Do czasów współczesnych z zabudowań klasztoru zachowały się jedynie znacznie zdegradowane mury obwodowe kościoła. Przetrwała część nawy i prezbiterium oraz niewielkie pozostałości południowego ramienia transeptu. Spośród detali architektonicznych widocznych jest kilka południowych i północnych okien lancetowatych, częściowo zachowane okno wschodnie oraz dwie trójlistnie zamknięte wnęki grobowe w północnej ścianie prezbiterium. Na południowej ścianie nawy i zachodniej ścianie południowego ramienia transeptu dojrzeć można wsporniki po zadaszeniu dawnego krużganka klasztornej klauzury.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Casey C., Rowan A., Buildings of Ireland. North Leinster, London 1993.
Salter M., Abbeys and friaries of Ireland, Malvern 2009.
Scott B., The Dissolution of the Religious Houses the Tudor Diocese Meath, „Archivium Hibernicum”, Vol. 59/2005.