Historia
Baldoyle we wczesnym średniowieczu stanowiło własność dublińskiego klasztoru Wszystkich Świętych, ufundowanego w 1166 roku przez władcę Leinster, Diarmuida MacMurrougha. W celu zapewnienia gospodarczej podstawy funkcjonowania klasztoru, Diarmuid nadał augustianom między innymi ziemie zwane Ballydubhgaill. Zakonnicy założyli na podarowanych terenach grangię, czyli folwark, czy też klasztorne gospodarstwo rolne. W obrębie folwarku utworzono stawy, zbudowano stodoły lub spichrze do przechowywania dziesięcin ze zboża i siana, mały młyn oraz pod koniec XIII wieku lub na początku XIV stulecia kaplicę, która pełniła funkcje sakralne dla dzierżawców, poddanych, okolicznych mieszkańców i pracowników grangi.
Kaplica z Baldoyle po raz pierwszy odnotowana została w przekazach pisemnych w 1369 roku. Odbyło się w niej wówczas ważne wydarzenie, mianowicie posiedzenie parlamentu, którego gospodarzem był sir William de Windsor, reprezentant angielskiego monarchy na terenie Irlandii (ang. Lord Deputy). Zgromadzenie to doprowadziło do przeprowadzenia na rozkaz króla Edwarda III śledztwa w Droghedzie w 1369 roku (ang. Commission of Inquiry), w trakcie którego komisja między innymi ustaliła, że w Baldoyle nie było żadnych murowanych budynków poza jedną małą kaplicą. Kolejną średniowieczną wzmiankę o niej zapisano w 1472 roku, gdy niejaki John Sherreff z Howth zapisał pieniądze kościołom w Coolock, Raheny i Baldoyle.
Podczas kasaty klasztorów w 1538 roku, zabudowania augustianów wraz z ziemiami zostały nadane przez króla Henryka VIII gminie dublińskiej. Rada miejska z kolei przekazała teren i zabudowania folwarku Baldoyle królowej Elżbiecie I, w celu założenia uniwersytetu. Większość zabudowań folwarku z czasem rozebrano, za wyjątkiem kaplicy, która zaczęła być znana jako opactwo (ang. Grange Abbey), choć nigdy nie miała opata ani przeora, który by nią bezpośrednio zarządzał. Jeszcze w 1609 roku kaplicę naprawiono z fundacji Thomasa Fitzsimonsa, dzierżawcy folwarku, Michaela Uspole’a z Baldoyle i parafian. Już jednak w 1630 roku arcybiskup Bulkeley donosił podczas wizytacji, że budynek był całkowicie zrujnowany
Architektura
Kaplica zbudowana została na niewysokim wywyższeniu terenu, po zachodniej stronie niewielkiej rzeki, zapewniającej wodę dla okolicznych stawów rybnych. Była to prosta budowla salowa na planie wydłużonego prostokąta, posiadająca jednak stosunkowo duże rozmiary, zapewne ze względu na konieczność pomieszczenia licznych pracowników folwarku. Budynek wzniesiono z łamanego kamienia, jedynie z grubsza przyciosanego od strony lica, układanego bez utrzymywania równych warstw i łączonego wapienną zaprawą, a także nie wzmacnianego w narożnikach ciosami.
Kaplica nie miała wydzielonego zewnętrznie z bryły prezbiterium, dlatego całość przykryta była jednym dachem dwuspadowym, opartym od wschodu i zachodu na trójkątnych, pozbawionych zdobień szczytach. Budynek był bezwieżowy, ale nad zachodnim szczytem znajdować się miała prosta dwudzielna dzwonnica, zapewne obsługiwana za pomocą liny sprzed kaplicy. Pokrycie dachu w średniowieczu wykonane mogło być ze strzechy, łupku lub ewentualnie ceramicznej dachówki.
Wejście do kaplicy znajdowało się w zachodniej części ściany południowej i północnej. Otwory okienne znajdowały się jedynie w krótszych ścianach szczytowych. Prawdopodbnie w obu przypadkach były to okna dwudzielne z trójlistnymi zamknięciami wpisanymi w ośle grzbiety. Wnętrze nie było podsklepione. Najpewniej przykrywała je otwarta drewniana więźba dachowa. We wschodniej części ściany południowej znajdowała się piscina. Oprócz niej jedynymi elementami murowanego wyposażenia były dwie wnęki ścienne.
Stan obecny
Kaplica jest dziś niezadaszona, ale jej mury są w dobrym stanie, za wyjątkiem ściętego wierzchołka szczytu zachodniego na którym niegdyś znajdowała się dzwonnica i nieco obniżonej korony ścian wzdłużnych. Nie zachował się żadne z portali wejściowych, po których w murach widnieją dziś wyrwy. Przetrwało natomiast dwudzielne gotyckie okno zachodnie z wymienioną środkową laską. Okno wschodnie zostało w całości odnowione w czasach nowożytnych.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Mac Giolla Phadraig B., Grange Abbey, Baldoyle, „Dublin Historical Record”, Vol. 20, No. 3/4, 1965.