Vasknarva – zamek zakonny Neuschloss

Historia

   Zamek Neuschloss był krzyżacką  graniczną warownią i siedzibą wójtów zakonnych, położoną nad brzegiem jeziora Pejpus. Jego rolą była obrona północno – wschodniej granicy Inflant oraz kontrola południowego odcinka rzeki Narwy, będącej głównym szlakiem komunikacyjnym i handlowym między Inflantami a Rusią. Pierwsze umocnienia, zapewne jeszcze drewniane, powstały w 1349 roku, czyli kilka lat po wykupieniu przez Krzyżaków duńskiej części Estonii. Obwarowania te wkrótce po zbudowaniu zostały zniszczone przez Pskowian. Dopiero w pierwszej połowie XV wieku zakonowi udało się wzmocnić kontrolę nad regionem, a w 1427 roku rozpoczęto prace nad nowym, murowanym zamkiem. Jego pierwszym znanym wójtem krzyżackim był Peter Wesseler, urzędujący w Neuschloss w 1433 roku.
   Zamek pozostawał w rękach zakonnych do roku 1558, kiedy to ostatni wójt Dietrich von der Steinkuhl poddał zamek wojskom moskiewskim. Przez kolejne lata Neuschloss był świadkiem walk pomiędzy Szwecją a Rosją. Parokrotnie niszczony i odbudowywany, ostatecznie pod koniec XVII wieku utracił znaczenie militarne i obrócił się w ruinę.

Architektura

   Zamek z XV wieku był prostą warownią składającą się z  pojedynczego domu o wieżowym charakterze, posiadającego w planie wymiary 15×23 metra i bardzo masywne mury dochodzące do 3,6 metra grubości. Wewnątrz pomiędzy co najmniej trzema kondygnacjami, komunikację zapewniały umieszczone w grubości muru wschodniego i zachodniego schody (te drugie posiadały formę spiralną), a dodatkowo w murze południowym schody z piętra prowadziły na ganek obronny. Główne wejście znajdowało się w murze zachodnim, prowadząc do jednego z dwóch pomieszczeń jakie wypełniały kondygnację. Kaplica albo komnata wójta znajdowała się na pierwszym piętrze, a parter i poddasze pełniły funkcję gospodarczą i obronną.  W południowej części muru umieszczono ostrołukowe okna.
   W drugiej połowie XV wieku dom otoczono pojedynczą linią murów obronnych, wyposażonych w ufortyfikowaną bramę po stronie północnej i dwie narożne wieże: okrągłą od północnego – zachodu i czworoboczną od południowego – wschodu (według niektórych planów przedstawiana jest także jako cylindryczna). O ile wieża czworoboczna w całości znajdowała się w obrębie dziedzińca, to wieża cylindryczna, przystosowana do użycia broni palnej, wysunięta była znacznie przed lico murów i mogła flankować bramę wjazdową.

Stan obecny

   Z zamku do czasów obecnych zachowały się tylko trzy ściany domu głównego i rozproszone pozostałości zewnętrznych obwarowań.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Alttoa K., Bergholde-Wolf A., Dirveiks I., Grosmane E., Herrmann C., Kadakas V., Ose J., Randla A., Mittelalterlichen Baukunst in Livland (Estland und Lettland). Die Architektur einer historischen Grenzregion im Nordosten Europas, Berlin 2017.

Borowski T., Miasta, zamki i klasztory. Inflanty, Warszawa 2010.
Tuulse A., Die Burgen in Estland und Lettland, Dorpat 1942.