Toolse – zamek zakonny Tolsburg

Historia

   Zamek Tolsburg był jedną z najpóźniejszych inwestycji zakonu krzyżackiego i zarazem jego najdalej wysuniętą na północ warownią. Decyzja o budowie zapadła w 1471 roku, a pierwszy etap prac zakończył się w 1475. Głównym zadaniem warowni było, obok strzeżenia pobliskiego portu, zapewnienie bezpieczeństwa okrętom żeglującym wzdłuż szlaku handlowego Rewel – Narva, bowiem w drugiej połowie XV wieku na wodach Zatoki Fińskiej coraz częściej dochodziło do napadów pirackich w związku z kryzysem całego systemu handlowego północnego Bałtyku. Administracyjnie zamek stanowił siedzibę wójta zakonnego, który imiennie pojawia się w źródłach od 1492 roku, kiedy to funkcję tą piastował Eckbert von dem Berge. Ostatnim wójtem był natomiast Heinrich von Kallenbach, urzędujący w latach 1555-1558. Po najeździe wojsk moskiewskich zamek dostał się pod panowanie szwedzkie. Zniszczona warownia nie odgrywała już wówczas znaczącej roli militarnej. Ostatnia renowacja z początku XVII wieku miała charakter fragmentaryczny i wiadomo, że już wtedy część zabudowań nie nadawała się do użytku.

Architektura

   Położony na krańcu długiego półwyspu, zamek składał się początkowo z pojedynczego domu na planie czworoboku, który jednak szybko został rozbudowany i otrzymał trzy południowe, czworoboczne baszty włączone w obwód muru obronnego. Pomiędzy starszym budynkiem, a południowymi kurtynami powstały wówczas dwa wąskie dziedzińce, a po stronie wschodniej wydzielono kolejny, nieco większy, częściowo zabudowany majdan. Dodatkowo dostępu do warowni broniły od strony lądu umocnienia ziemne i zewnętrzny kamienny mur obronny. Najpóźniejszą modernizacją było dodanie cylindrycznej wieży artyleryjskiej w północno – zachodnim rogu zamku. Ważniejsze pomieszczenia znajdowały się na pierwszym piętrze, podczas gdy parter od północy zajmowała kuchnia oraz inne pomieszczenia gospodarcze.

Stan obecny

   Zamek przetrwał w postaci trwałej ruiny i stanowi jedyny zachowany przykład nadmorskiego zamku krzyżackiego regionu Morza Bałtyckiego. Wstęp na teren zabytku jest wolny.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Borowski T, Miasta, zamki i klasztory, Inflanty, Warszawa 2010.
Zamki regionu Morza Bałtyckiego, red. T.Kjaergaard, Bydgoszcz 1995.