Tartu (Dorpat) – katedra św Piotra i Pawła

Historia

    Na wzgórzu katedralnym w Dorpacie pierwotnie  istniał jeden z dużych grodów pogańskich Estów, który został zniszczony w 1224 roku przez chrześcijańskich krzyżowców. Po przeniesieniu stolicy biskupstwa z Leal i nadaniu miastu przywileju lokacyjnego, w 1231 roku rozpoczęto budowę dorpackiej katedry. Poświęcono ją św. Apostołom Piotrowi i Pawłowi, patronom miasta i oddano do użytku około 1299 roku. Katedra stała się wkrótce głównym kościołem diecezji i jedną z największych budowli sakralnych w Europie wschodniej. Wszystkie prace budowlane przy chórze i wieżach zakończono w drugiej połowie XV wieku.
    W połowie lat 20-tych XVI wieku do miasta dotarła reformacja, przez co w 1525 roku katedra została dotkliwie zniszczona w wyniku rewolty ikonoklastów. W następnych latach świątynia podupadała coraz bardziej. Po deportacji do Rosji ostatniego katolickiego biskupa Dorpatu, Hermanna II Wesela, katedra została ostatecznie porzucona. W latach 1558–1583 podczas wojen inflanckich między państwem polsko-litewskim a Szwecją, Danią i Carstwem Ruskim, wojska Iwana Groźnego zniszczyły Dorpat. Kiedy w 1582 miasto przypadło Rzeczypospolitej, nowi katoliccy władcy planowali odbudowę katedry. Jednak po kolejnej wojnie polsko-szwedzkiej z początku XVII wieku zrezygnowano z tych planów. Dzieła zniszczenia katedry dopełnił pożar z 1624 roku.
    W 1629 Dorpat dostał się w ręce Szwedów, którzy nie wykazywali większego zainteresowania losami zrujnowanej katedry. Podczas szwedzkiego panowania katedra nadal niszczała, jej teren był wykorzystywany aż do XVIII wieku jako cmentarz, a główna budowla jako stodoła i spichrz. W latach 60-tych XVIII wieku obie wieże rozebrano do wysokości nawy głównej i przebudowano na platformę dla armat.
    W 1802 miało miejsce ponowne otwarcie Uniwersytetu w Dorpacie. Na zlecenie cara Aleksandra I architekt Johann Wilhelm Krause opracował projekt przebudowy prezbiterium katedry na bibliotekę uniwersytecką. Prace przystosowawcze trwały od 1804 do 1807 roku. W latach 1927-1928 bibliotekę rozbudowano, kolejne zmiany przeprowadzano w latach 60-tych XX wieku. Dopiero w 1981 zbudowano dla potrzeb uniwersytetu nowy gmach biblioteki, a w opróżnionym byłym prezbiterium katedry urządzono Muzeum Historyczne Uniwersytetu w Tartu.

Architektura

    Katedra była pierwotnie orientowaną budowlą w formie bazyliki, później dobudowano do niej trzynawowe, halowe prezbiterium. Około 1470 prezbiterium przebudowano w stylu gotyku ceglanego, a zakończeniem procesu budowlanego było wykończenie fasady zachodniej parą masywnych, bliźniaczych wież o charakterze obronnym. Ich wysokość dochodziła do  66 metrów. Katedrę pierwotnie otaczał cmentarz i domy członków kapituły katedralnej.

Stan obecny

    Współcześnie katedra jest jednym z symboli architektonicznych Tartu i jednym z najwspanialszych zabytków sakralnej ceglanej architektury gotyckiej na obszarze Inflant. We wschodniej części byłej katedry, czyli dawnym prezbiterium, mieści się obecnie Muzeum Historyczne Uniwersytetu w Tartu. Przechowuje ono historyczne pamiątki związane z uniwersytetem, przyrządy naukowe i cenny księgozbiór. Pozostałą część katedry zabezpieczono w postaci trwałej ruiny, która jest udostępniona do zwiedzania od poniedziałku do niedzieli w godz. 11.00–17.00.

jeśli zwiedziłeś  powyższy zabytek, oceń:
[rate]

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego