Haapsalu – zamek i katedra św Mikołaja

Historia

    Początkowo niewielka osada rybacka Haapsalu do rangi stolicy biskupstwa ozylskiego urosła  po 1263 roku, w wyniku zniszczenia diecezji w Starej Parnawie przez najazd litewski. Katedra po raz pierwszy pojawia się w źródłach w 1279 roku, do końca XIV wieku wzniesiono jej podstawową bryłę oraz mury obronne. Pierwszym poważniejszym wstrząsem był najazd krzyżacki podczas wojny z biskupem ozylskim w 1297 roku. Wojska okupowały zamek i katedrę do 1302 roku, jednak Haapsalu  szybko odzyskało swoją pozycję i aż do XVI stulecia nieprzerwanie pełniło  rolę najważniejszego miasta biskupiego. W drugiej połowie XIV wieku do kościoła dobudowano spore, okrągłe baptysterium, jedyny przykład tego typu budowli w Inflantach. Natomiast zamek w XIV i XV wieku otoczono fosą i dwoma przedzamczami. Dodatkowe obwarowania nie wystarczyły jednak w czasie wojny z lat 1558-1583 kiedy to Haapsalu  stało się częścią protestanckiej Szwecji. Katolicka katedra stała się kościołem luterańskim i zaczęto ją nazywać kościołem zamkowym.
    W kolejnych wiekach rola polityczna miasta i zamku malała, brakowało funduszy na renowacje, zwłaszcza po pożarze z 1668 roku, który strawił dach katedry i większość zamku. Uszkodzenia były na tyle duże, iż nie podjęto próby jego odbudowy. Sam kościół, choć zabezpieczony, uległ niestety kolejnemu pożarowi w 1726 roku i aż do XIX wieku pozostawał w stanie ruiny. Zniszczony został wówczas m.in. romański portal główny z figurą patrona świątyni. Pierwsza próba renowacji nastąpiła pod koniec XIX stulecia kiedy to zabezpieczono budowlę i umieszczono nowy, neogotycki portal. W okresie okupacji sowieckiej zabytek ponownie popadł w ruinę, przez krótki czas służył nawet jako spichlerz, remont przeprowadzono dopiero w latach 1979-1990.

Architektura

    Zamek składał się z trzech skrzydeł rozmieszczonych wokół prostokątnego dziedzińca, który od południa zamykał kościół katedralny. Wszystkie trzy skrzydła posiadały piwnice z których część służyła za więzienie, a inne jako magazyny do przechowywania żywności i trunków. Parter zajmowały pomieszczenia gospodarcze oraz zbrojownia, a na pierwszym i drugim piętrze znajdowały się najważniejsze pomieszczenia reprezentacyjne biskupa i kanoników oraz urzędników kościelnych. W północno wschodnim narożu znajdowały się komnaty biskupie, skrzydło północne zajmował spory refektarz, a w zachodnim mieścił się kapitularz. Trzecie piętro pełniło rolę spichrza i sprawowało funkcje obronne przez umieszczenie w nim ganków straży.
    W XIV i XV wieku zamek otoczono fosą i dwoma przedzamczami: starszym zachodnim oraz wschodnim z którego wydzielono dodatkowe dwa dziedzińce wewnętrzne. Zewnętrzny mur obronny wzmacniały baszty czworokątne i półcylindryczne.  Zapewne także w XV wieku dobudowano 38 metrową wieżę do skrzydła zachodniego zamku głównego.
    Znajdująca się po południowej stronie katedra była największą jednonawową średniowieczną budowlą krajów bałtyckich o powierzchni 425 m² i wysokości 15,5 metra do sklepień. Jej architektura łączyła elementy romańskie i gotyckie. Cechy romańskie widoczne są w roślinnych ornamentach na pilastrach głowic, a gotyckie są sklepienia. Romański portal zwieńczony był już gotycką wimpergą, która na łuku miała wnękę z figurą świętego. Wewnętrzne ściany pokryte były malunkami, a posadzka składała się z epitafiów duchownych i znaczących szlachciców. Unikatowa okrągła kaplica chrzcielna została wybudowana w drugiej połowie XIV wieku.

Stan obecny

    Katedra i zamek w Haapsalu dzięki zespoleniu cech warowno – klasztornych i połączeniu stylu romańskiego z gotykiem to obiekt wyjątkowy nie tylko w skali Estonii, ale też całej Europy północno – wschodniej. Choć obiekt zachował się tylko częściowo to jednak rozkład jego pomieszczeń jest czytelny. Zachował się również na prawie pełnej długości zewnętrzny mur obronny. Zabytkiem opiekuje się obecnie muzeum zamkowe, które w zachowanych piwnicach i na piętrze urządziło liczne wystawy poświęcone historii i funkcjonowaniu budowli w średniowieczu.

jeśli zwiedziłeś  powyższy zabytek, oceń:
[rate]

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego