Žumberk – zamek

Historia

   Wieś Žumber, pierwotnie zwana Sonnberg i Sunenberch, została założona w połowie XIII wieku przez przybyłych z Niemiec kolonistów. Pierwsza wzmianka o niej pochodzi z 1279 roku, kiedy to należała do braci Engelschalka, Smila, Pardusa i Jana. Nie wiadomo czy posiadali oni wówczas warowną siedzibę, najpóźniej mogła ona zostać wzniesiona w XIV wieku. Od połowy tamtego stulecia zamek wraz z dworem przeszedł na ród panów z Hrádka, a w ostatniej ćwierci XIV wieku na szlachecką rodzinę z Žumberka. Jej przedstawiciel Pavlík z Žumberka po raz pierwszy pojawił się w źródłach pisanych w 1383 roku, a jego potomkowie dzierżyli Žumberk aż do początku XVI wieku.
   Pod koniec XV wieku zamek przeszedł późnogotycką przebudowę (lub został wzniesiony od podstaw w innym miejscu), by sprostać potrzebom coraz wygodniejszego życia. Być może jej inicjatorem był wspominany w 1465 roku Ludwik z  Žumberka. Na początku XVI wieku przekazał on swój majątek wraz z zamkiem, dworem i młynem Stachovi i Jiříkowi z Rajbolca, pod warunkiem, że zapłacą 150 kop groszy jego wnuczce Anežce z Jivovic. Panowie z Rajbolca nie dzierżyli jednak zamku długo, gdyż w 1544 roku  w dokumentach pojawił się jako jego właściciel Volf Pouzar z Michnic. Po kilkukrotnej zmianie posiadaczy zamku, w 1610 roku od Petra Voka z Rožmberka kupili go Theobald i Jan Hok z Zweibruck. To im przypisuje się gruntowną renesansową przebudowę Žumberka, choć możliwe, iż rozpoczął ją już wcześniejszy właściciel zamku, Jindřich Pouzar. Ostatecznie Hokowie nie cieszyli się długo swą rezydencją, gdyż w 1617 roku zostali aresztowani, skazani za fałszowanie oficjalnych dokumentów, a ich majątek skonfiskowany. Następnie zamek został przejęty przez ród Švamberków (spadkobierców Rožmberków), którzy włączyli go do swego majątku Nové Hrady. W jego obrębie Žumberk służył jako siedziba urzędników (od 1620 roku podległych rodowi Buquoy) i budynek gospodarczy, a po 1817 roku jako mieszkania poddanych. W 1832 roku część obwarowań zamku została rozebrana.

Architektura

   Zamek usytuowano na południowo-zachodnim krańcu wsi, na niewielkim wzniesieniu, które pierwotnie było chronione od południa i południowego – zachodu przez stawy. Pod koniec XV wieku składał się z czterech piętrowych skrzydeł które zamykały wewnętrzny dziedziniec. Wjazd w jego obręb prowadził od wschodu poprzez sklepiony przejazd bramny. Nie wiadomo jak wyglądały pierwotne obwarowania, być może były jedynie konstrukcji drewnianej.
   Na skutek przebudowy z końca XVI lub początku XVII wieku na dziedzińcu wzniesiono podsklepione krużganki oraz dobudowano dwa aneksy: jeden po stronie zachodniej i jeden od wschodu, tuż powyżej bramy wjazdowej. Wzniesiono również nowe obwarowania, o nieco archaicznej już formie jak na koniec XVI wieku. Składały się one z nieco trapezoidalnego obwodu muru otaczającego obszar południowo – zachodniej części wsi, w tym zamek, przylegający dziedziniec i kościół św. Jana Chrzciciela. Ich ciąg został wzmocniony co najmniej sześcioma okrągłymi basztami, w tym czterema narożnymi i dwoma usytuowanymi mniej więcej pośrodku południowej kurtyny. Brama wjazdowa została umieszczona na północnym wschodzie.

Stan obecny

   Zamek zachował się do dnia dzisiejszego w formie otrzymanej na skutek renesansowej przebudowy. Z końca XV wieku pochodzą pomieszczenia na parterze, które mają sklepienia krzyżowe i kolebkowe. Przetrwała także duża część murów obwodowych za wyjątkiem rozebranego w XIX wieku fragmentu północnego i północno – wschodniego z bramą wjazdową oraz jednej z baszt południowych. Na terenie zamku znajduje się obecnie muzeum wsi z wystawą malowanych mebli ludowych.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Menclová D., České hrady, Praha 1972.
Strona internetowa castles.cz, Tvrz Žumberk.