Historia
Zítkov został ufundowany w drugiej połowie XIV wieku przez Karola IV Luksemburskiego lub przez panów z Lichtemburka. Pierwotnie najpewniej nazywany był Nowym Zamkiem (cze. Nový Hrad). Nazwa ta nadana została z powodu wcześniej istniejącej warowni. W pierwszym trzydziestoleciu XIV wieku pobliski Choceň należał do Mikuláša z Potštejna, który osadził na nim burgrabiego Hynčyka. Mikuláš nie bacząc na rycerskie pochodzenie zaczął trudnić się rabunkiem i rozbojami, dlatego w 1338 roku wysłano przeciwko niemu wojsko margrabiego Karola, który „zburzył Choceň i liczne zamki pana z Potštejna”. W 1341 roku miejscowe dobra zostały skonfiskowane i następnie podzielone między Lichtemburków i panów z Žampachu, z których ci pierwsi, jak wspomniano, wznieśli przed 1388 rokiem zamek Zítkov. Nie wiadomo do kiedy nowy zamek funkcjonował, lecz prawdopodobnie jego żywot nie był zbyt długi i już w pierwszej połowie XV wieku został zniszczony lub porzucony.
Architektura
Zamek wzniesiono na podłużnym wzgórzu, zorientowanym dłuższymi bokami na linii północny – zachód, południowy – wschód. Za sprawą naturalnego ukształtowania terenu uzyskał mocno wydłużoną formę o długości aż około 200 metrów i szerokości jedynie 70 metrów. Wysokie i strome zbocza zabezpieczały najlepiej odcinek północno – wschodni i wschodni zamku, zwrócony w stronę płynącej u podnóża wzniesienia rzeki Tichá Orlice. Łagodniejsze i niższe, choć częściowo skaliste, były zbocza zachodnie. Na północy i południu stoki opadały ku oddalonym o kilkaset metrów wąskim dolinom, wyżłobionym przez strumienie spływające do rzeki.
W najwęższym miejscu grzbietu, po stronie południowo – wschodniej, wzgórze przecięto poprzecznym przekopem oddzielającym podzamcze od drogi dojazdowej. Umieszczoną tam bramę prawdopodobnie chroniła drewniana wieża, posadowiona na małym wzniesieniu lub kopcu wewnątrz obwodu obronnego podzamcza. Płaski obszar jego dziedzińca prawdopodobnie pozbawiony był zabudowań murowanych, a jedynie funkcjonowała na nim lekka, drewniana lub szachulcowa zabudowy gospodarcza, taka jak stajnie, spiżarnie, spichrze, chaty służby itp.
Zamek górny od podzamcza oddzielał drugi poprzeczny przekop, który chronił go także od tyłu (północy) i boku (zachodu). Tylni rów fosy poprzedzony był ziemnym wałem, przechodzącym po stronie zachodniej w boczne obwarowania o charakterze parchamu. Drugie międzymurze mógł tworzyć wyżej położony zewnętrzny mur lub palisada, obejmujący także nieduże spłaszczenie terenu po stronie północno – wschodniej. Ewentualnie tamtejsze miejsce zajmowała wolnostojąca strażnica, kontrolująca dolinę po stronie północno – wschodniej.
Sam rdzeń zamku miał owalny plan o wymiarach około 70 x 20 metrów i składał się z dwóch umieszczonych naprzeciwko siebie budynków: od strony czołowej i tylnej. Były one połączone dwoma kurtynami muru i zwrócone ku dziedzińcowi, do którego wjazd możliwy był od zachodu. Forma taka była bardzo popularna na terenie XIV-wiecznych Czech i Moraw, zarówno w siedzibach mniej zamożnych rodów, jak i najmożniejszego rycerstwa (np. Litice nad Orlicí, Dívci Kámen, Helfenburk u Bavorova). Domy zamku Choceňskiego wzniesiono w konstrukcji murowanej, kamiennej, lecz zapewne ich górne partie były drewniane lub szachulcowe.
Stan obecny
Zamek nie zachował się do czasów współczesnych, a jedynymi widocznymi po nim śladami są nierówności terenu i pozostałości obwarowań ziemnych. Wyróżnia się zwłaszcza kopiec w południowo – wschodnim narożniku podzamcza, pozostały po hipotetycznej wieży przy bramie. Cały teren wzgórza jest zalesiony i ogólnodostępny. Prowadzi do niego czerwony szlak turystyczny z Choceňia do Darenic.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Dodatky, Praha 2002.
Plaček M., Skálová V., Šimeček P., Cumuli Lapidum. Hromady kamení. Hrady, hrádky a tvrze Pardubického kraje, Brno 2024.